Kanada’da Şirket Kurmak: Yabancılar İçin Adımlar ve Oturum

Kanada’da şirket kurmak, kâğıt üzerinde dünyanın en kolay işlemlerinden biri. Çevrim içi bir formu doldurup harcı ödediğinizde birkaç gün içinde tescilli bir şirketiniz olabiliyor ve bunun için Kanada’da bulunmanız bile gerekmiyor. Bize gelen girişimcilerin önemli bir kısmı da bu kolaylığı görünce “o zaman şirketi kurayım, oturum da arkasından gelir” diye düşünüyor

İşte tam bu noktada beklenti ile gerçek arasında büyük bir boşluk açılıyor. Şirket sahibi olmak, Kanada göç sisteminde tek başına size ne çalışma izni ne de kalıcı oturum hakkı veriyor. Aşağıda önce şirketin nasıl kurulduğunu, sonra da bu şirketin göç planınızda hangi rolü oynayabileceğini ayrı ayrı ele alıyoruz. İkisini birbirinden ayırdığınızda karar vermek çok daha kolaylaşıyor

Kanada’da şirket kurmak yabancılara açık mı?

Evet. Türk vatandaşı ya da başka bir ülkenin vatandaşı olmanız şirket kurmanıza engel değil. Kanada’da hissedar olmak için vatandaşlık ya da oturum şartı aranmıyor. Yurt dışında yaşayan biri yüzde yüz hissesine sahip olduğu bir Kanada şirketi kurabiliyor

Asıl dikkat edilmesi gereken konu yönetim kurulu, yani direktörler. Federal düzeyde ve bazı eyaletlerde direktörlerin belirli bir kısmının Kanada’da yerleşik olması şartı uygulanabiliyor. Ontario, British Columbia ve Quebec gibi bazı eyaletler ise bu şartı kaldırmış durumda. Bu kurallar zaman zaman değiştiği için, şirketi hangi düzeyde kuracağınıza karar vermeden önce ilgili kayıt kurumunun güncel sayfasını kontrol etmek gerekiyor

Hangi şirket türü seçilmeli?

Kanada’da en sık kullanılan yapılar şahıs işletmesi (sole proprietorship), ortaklık (partnership) ve sermaye şirketi (corporation). Yurt dışından gelen girişimcilerin neredeyse tamamı corporation tercih ediyor, çünkü sınırlı sorumluluk sağlıyor, banka ve yatırımcı gözünde daha ciddi görünüyor ve göç başvurularında da beklenen yapı genellikle bu

Federal mi, eyalet düzeyinde mi kayıt?

Kanada’da bir corporation iki farklı şekilde kurulabiliyor: federal düzeyde Corporations Canada üzerinden ya da doğrudan faaliyet göstereceğiniz eyaletin kayıt kurumunda. İkisi arasında temel fark isim koruması ve faaliyet alanı

• Federal kayıt: Şirket adınız tüm Kanada genelinde korunur ve birden fazla eyalette çalışmak kolaylaşır. Ancak fiilen faaliyet gösterdiğiniz eyalette ayrıca kayıt (extra-provincial registration) yaptırmanız gerekir
• Eyalet kaydı: Tek bir eyalette çalışacaksanız daha basit ve çoğu zaman daha az maliyetlidir. Başka eyalete açılmak istediğinizde ek kayıt gerekir

Hangi eyaleti seçeceğiniz sadece şirket kaydıyla ilgili değil. Eğer ileride bir eyaletin girişimci göç programına başvurmayı düşünüyorsanız, işletmenin o eyalette kurulması ve yönetilmesi beklenecek. Bu yüzden eyalet kararını göç planınızla birlikte vermeniz mantıklı

Kanada’da şirket kurmak adım adım

Süreç eyaletten eyalete küçük farklar gösterse de genel akış aşağı yukarı aynı. Tipik bir kuruluş şu adımlardan oluşuyor

1. İsim araştırması: Şirket adının başka bir şirketle karışmaması gerekiyor. Birçok durumda NUANS adlı isim arama raporu isteniyor. İsim istemezseniz numaralı şirket (ör. 1234567 Canada Inc) olarak da kurabiliyorsunuz
2. Kuruluş belgelerinin hazırlanması: Articles of Incorporation, kayıtlı ofis adresi ve direktör bilgileri hazırlanıyor. Kanada’da fiziksel bir kayıtlı adres gerekiyor; bunun için çoğu yabancı bir muhasebe ya da hukuk bürosunun adresini kullanıyor
3. Başvuru ve harç: Başvuru çevrim içi yapılıyor. Devlet harcı genellikle birkaç yüz Kanada doları seviyesinde, ancak isim raporu ve profesyonel hizmetlerle toplam maliyet artıyor
4. İşletme numarası (BN): Kanada Gelir İdaresi (CRA) şirketinize bir Business Number veriyor. Vergi hesaplarınız bu numara üzerinden açılıyor
5. GST/HST kaydı: Satış vergisi kaydı, cironuz belirli bir eşiği aştığında zorunlu hale geliyor. Bazı işletmeler bu eşiğe ulaşmadan da gönüllü kayıt yaptırıyor
6. Şirket defterleri ve iç düzenlemeler: Hissedar kayıtları, direktör kararları ve şirket tüzüğü (by-laws) düzenli tutulmak zorunda

Banka hesabı en çok zorlanılan adım

Şirketi kurmak kolay, ama Kanada’da kurumsal banka hesabı açmak yurt dışında yaşayanlar için çoğu zaman en zor kısım oluyor. Büyük bankaların birçoğu, hesap açılışında direktörlerin şubede bizzat bulunmasını ya da kimlik doğrulamasını yüz yüze yapmayı tercih ediyor. Bazı dijital bankalar ve ödeme kuruluşları alternatif sunuyor, ama bunların da yerleşiklik ve faaliyet alanı konusunda kendi kuralları var

Pratik bir öneri: Banka hesabı için Kanada’ya kısa süreli bir ziyaret planlıyorsanız, bu ziyareti muhasebeci görüşmesi ve olası iş bağlantılarıyla birleştirin. Ziyaret için gerekli olan vize konusunda Kanada turist vizesi başvurusu yazımız size yol gösterebilir. Turist vizesiyle iş görüşmesi yapmak mümkün olsa da Kanada’da fiilen çalışmanın ayrı bir izin gerektirdiğini aklınızda tutun

Vergi ve muhasebe tarafı

Kanada’da kurulan bir corporation, kârı üzerinden hem federal hem de eyalet kurumlar vergisine tabi. Kanada kontrolündeki küçük özel şirketler için indirimli oranlar bulunuyor, ancak yabancı kontrolündeki şirketler bu indirimden aynı şekilde yararlanamayabiliyor. Bu ayrım, yurt dışında yaşayan bir girişimcinin vergi hesabını ciddi şekilde değiştirebiliyor

Her yıl kurumlar vergisi beyannamesi (T2) verilmesi, eyalet ve federal düzeyde yıllık bilgi beyanlarının yapılması gerekiyor. Faaliyet olmasa bile bu yükümlülükler devam ediyor. Türkiye ile Kanada arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bulunuyor, ama bu anlaşmanın sizin durumunuza nasıl uygulanacağı kâr dağıtımı, maaş ve şirketin yönetim yeri gibi detaylara bağlı. Burada iki ülkenin vergi sistemini bilen bir muhasebeciyle çalışmak gerçekten fark yaratıyor

Şirket kurmak Kanada’da oturum sağlar mı?

Kısa cevap: Hayır, tek başına sağlamaz. Kanada’da şirket kurmak sizi bir hissedar yapar, göçmen yapmaz. Şirket üzerinden Kanada’da yaşamak istiyorsanız, şirketi belirli bir göç programının şartlarına uygun şekilde kurgulamanız gerekiyor. Göç yollarının genel tablosunu görmek için Kanada göçmenlik başvuru rehberi yazımıza da göz atabilirsiniz

Girişimciler için gündeme gelen başlıca seçenekler şunlar

• Start-up Visa programı: Yenilikçi bir iş fikrine sahip ve Kanada’da yetkilendirilmiş bir kuluçka merkezi, melek yatırımcı grubu ya da risk sermayesi fonundan destek alan girişimcilere yönelik. Program son dönemde başvuru sınırlamaları ve yapısal değişikliklerle gündemde; güncel durumunu başvurudan önce mutlaka resmi kaynaktan teyit edin
• Eyalet girişimci programları: Bazı eyaletlerin aday gösterme programlarında girişimci akımları var. Genellikle belirli bir yatırım tutarı, iş deneyimi, net varlık ve iş planı isteniyor. Bu akımların bir kısmı zaman zaman askıya alınıyor ya da kapatılıyor
• Şirket içi transfer: Türkiye’de faal bir şirketiniz varsa, Kanada’da bir şube ya da bağlı şirket kurup kendinizi yönetici olarak transfer etmek mümkün olabiliyor. Bunun için Türkiye’deki şirketin gerçek ve yeterli büyüklükte faaliyet göstermesi gerekiyor
• Kendi şirketinde çalışma izni: Şirketin önemli bir kısmına sahip olan girişimciler için, Kanada’ya ciddi ekonomik veya sosyal fayda sağlayacağını gösterebilen durumlarda bazı çalışma izni yolları değerlendirilebiliyor. Bunlar takdire dayalı ve iyi hazırlanmış bir dosya gerektiriyor

Serbest meslek sahiplerine yönelik federal Self-Employed programı ise bir süredir yeni başvuru kabul etmiyor. Yatırım ve girişimcilik yoluyla göçün diğer ülkelerdeki karşılıklarını merak ediyorsanız startup yoluyla göç sayfamızda genel bir çerçeve bulabilirsiniz

Kanada’da şirket kurarken sık yapılan hatalar

Yıllar içinde danışanlarımızda en sık gördüğümüz hatalar birbirine çok benziyor. Bunları baştan bilmek hem para hem de zaman kaybını önlüyor

• Şirketi göç planından bağımsız kurup sonradan bir programa uydurmaya çalışmak. Programların çoğu iş planı, sahiplik oranı ve yatırımın zamanlaması konusunda özel şartlar koyuyor
• “Kâğıt şirket” kurmak. Faaliyeti olmayan, çalışanı ve geliri bulunmayan bir şirket göç memurunun gözünde hiçbir ağırlık taşımıyor
• Yıllık beyanları ihmal etmek. Beyanname verilmeyen şirketler ceza ödüyor ve bazı durumlarda kayıttan silinebiliyor
• Vergi planlamasını en sona bırakmak. Yabancı kontrollü şirket olmanın vergi sonuçları, kuruluş aşamasında düşünülmesi gereken bir konu
• Şirket kurulumunu “vize paketi” olarak satan kişilere güvenmek. Kanada’da göç danışmanlığı yapabilmek için kayıtlı danışman ya da avukat olmak gerekiyor ve hiç kimse sonuç garantisi veremez

Gerçek hayattan bir örnek

Geçen yıl İstanbul’da yazılım hizmeti veren bir şirketin kurucusu bize başvurdu. Önce internetten birkaç yüz dolara bir Kanada şirketi kurmuş, sonra bu şirketle çalışma izni alabileceğini düşünmüştü. Şirketin ne çalışanı ne de Kanadalı müşterisi vardı, bu yüzden bu yapıyla hiçbir göç programına uygun değildi

Durumunu incelediğimizde asıl gücünün Türkiye’deki şirketi olduğunu gördük. Birkaç yıldır faal, düzenli cirosu ve ekibi olan bir firmaydı. Plan, Kanada’daki şirketi Türkiye’deki firmanın bağlı şirketi olarak yeniden yapılandırmak, gerçek bir pazar araştırması ve iş planı hazırlamak ve şirket içi transfer seçeneğini değerlendirmek üzerine kuruldu. Bu süreç tek seferlik bir kayıttan çok daha uzun sürdü, ama elinde savunulabilir bir dosya oldu

Sık sorulan sorular

Kanada’da şirket kurmak için Kanada’ya gitmem gerekir mi?

Şirket kaydı için genellikle gerekmiyor, işlemler çevrim içi yapılabiliyor. Ancak kurumsal banka hesabı açarken birçok banka yüz yüze kimlik doğrulaması istediği için kısa bir ziyaret gerekebiliyor

Kanada’da şirket kurmanın maliyeti ne kadar?

Devlet harcı genellikle birkaç yüz Kanada doları civarında. Buna isim raporu, kayıtlı adres hizmeti, muhasebe ve hukuk danışmanlığı eklendiğinde toplam maliyet birkaç bin dolara çıkabiliyor. Göç programına yönelik bir yapı kuruyorsanız iş planı ve yatırım tutarı ayrıca hesaba katılmalı

Şirketim varsa aileme de oturum alabilir miyim?

Şirket tek başına oturum sağlamadığı için aileniz için de doğrudan bir hak doğurmuyor. Ancak siz bir göç programı üzerinden çalışma izni ya da kalıcı oturum aldığınızda, eşiniz ve çocuklarınız çoğu programda başvuruya dahil edilebiliyor

Hangi eyalette şirket kurmak daha avantajlı?

Tek bir doğru cevap yok. Pazarınızın nerede olduğu, direktör yerleşiklik kuralları, vergi oranları ve hedeflediğiniz göç programı bu kararı belirliyor. Toronto ve Vancouver büyük pazar sunarken bazı küçük eyaletler girişimci göçünde daha esnek davranabiliyor

Nereden başlamalısınız?

Önce kendinize şu soruyu sorun: Bu şirketi Kanada pazarında iş yapmak için mi, yoksa Kanada’ya taşınmak için mi kuruyorum? İlk durumda süreç basit bir kayıt ve muhasebe işi. İkincisinde ise şirket yapısı, iş planı ve yatırım zamanlaması baştan göç programının şartlarına göre tasarlanmalı. Resmi kuruluş bilgileri için Corporations Canada sayfası iyi bir başlangıç noktası. Yatırım odaklı diğer seçenekleri de görmek isterseniz yatırım yoluyla göç sayfamıza bakabilirsiniz

Profilinize hangi yolun uyduğunu birlikte konuşmak isterseniz ücretsiz danışmanlık formumuzu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi şirketinizi ve göç hedefinizi birlikte değerlendirip size gerçekçi bir yol haritası çıkarır