Üniversite Seçerken Dikkat Edilecek 10 Kriter

Her bahar telefonumuz aynı soruyla çalıyor: “Elimde üç kabul var, hangisini seçeyim?” Üniversite seçerken nelere dikkat edilmeli sorusu, özellikle başka bir ülkeden Türkiye’ye okumaya gelecek öğrenciler için daha da karmaşık. Çünkü sadece bölüme ve üniversiteye değil; bir şehre, bir yaşam düzenine ve birkaç yıl sonra nerede çalışacağınıza da karar veriyorsunuz.

Sıralama listeleri bir fikir veriyor, ama tek başına yetmiyor. Aşağıdaki on kriter, yıllardır öğrenci ve velilerle masaya oturduğumuzda en çok işe yarayan sorulardan derlendi. Hepsi aynı ağırlıkta değil; sizin için hangisinin daha önemli olduğuna siz karar vereceksiniz.

Önce temel: Diplomanız geçerli olacak mı?

1. YÖK tanınırlığı ve kendi ülkenizde tanınma

İlk soru budur ve pazarlığa açık değildir. Türkiye’deki tüm devlet ve vakıf üniversiteleri YÖK’e bağlıdır, yani Türkiye içinde diploma geçerlidir. Ama sizin için asıl önemli olan, diplomanızın kendi ülkenizde tanınıp tanınmayacağı. Bazı ülkeler, yurt dışındaki üniversiteler için kendi tanınma listelerini yayımlıyor ya da belirli bölümler için ek şartlar koyuyor. Özellikle tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukukta bu konu kritik.

Genelde şunu öneriyoruz: Kabul almadan önce kendi ülkenizin eğitim bakanlığının güncel listesini kontrol edin. Liste her yıl değişebiliyor. Türkiye tarafındaki resmi bilgiler için YÖK’ün resmi sitesine bakabilirsiniz.

2. Bölümün kalitesi, üniversitenin adından önce gelir

Çok iyi bilinen bir üniversitenin bazı bölümleri yeni ve zayıf olabilir. Tersine, daha az tanınan bir üniversitenin belirli bir bölümü çok güçlü olabilir. Bölümün kaç yıldır var olduğuna, akademik kadronun büyüklüğüne, laboratuvar imkânlarına ve varsa bölüm akreditasyonuna bakın. Ders kataloğunu açıp ilk iki yılda hangi derslerin okutulduğunu görmek bile çok şey anlatıyor.

3. Eğitim dili ve hazırlık yılı

İngilizce mi, Türkçe mi okuyacaksınız? İngilizce programlarda IELTS ya da TOEFL belgeniz yoksa bir yıl hazırlık okuyabilirsiniz. Türkçe programlarda ise Türkçe yeterlilik belgesi istenebiliyor. Hazırlık yılı hem zaman hem para demek. Bazı öğrenciler, kendi ülkelerinde birkaç ay yoğun çalışıp dil sınavına girerek bu yılı tamamen atlayabiliyor.

Para meselesi: Görünen ücret ile gerçek maliyet

4. Toplam maliyet

Kabul mektubundaki ücret, sizin ödeyeceğiniz paranın sadece bir kısmı. Hazırlık yılı, yurt veya kira, ulaşım, yemek, sağlık sigortası, ikamet harçları, uçak biletleri ve kitaplar eklendiğinde yıllık bütçe bazen iki katına çıkıyor. Ödemenin hangi para birimiyle yapıldığı da önemli; kur dalgalanmaları dört yıllık hesabı değiştirebiliyor.

5. Burs oranı ve burs şartları

Özel üniversitelerde yüzde 25, 50, 75 ya da 100 oranında burs yaygın. Ama burs oranını görünce durmayın. Burs hazırlık yılında da geçerli mi? Belirli bir not ortalamasının altına düşünce kesiliyor mu? Yaz okulu ücretlerini kapsıyor mu? Bu soruların cevabını kayıttan önce yazılı alın. Devlet üniversitesi mi özel üniversite mi diye kararsızsanız, özel mi devlet mi üniversite seçimi yazımızda iki yolu ayrıntılı karşılaştırdık.

Dört yılı nerede ve nasıl geçireceksiniz?

6. Şehir ve yaşam maliyeti

İstanbul iş ve staj fırsatları açısından çok güçlü, ama kira ve ulaşım masrafları da yüksek. Ankara daha sakin ve öğrenci şehri havasında. Anadolu şehirlerinde yaşam maliyeti daha düşük, fakat yabancı öğrenci topluluğu küçük olabiliyor. Bazı öğrenciler kalabalığı seviyor, bazıları ilk kez evden ayrıldığı için daha sakin bir yer arıyor. İkisi de meşru tercih.

Bir de ulaşım. İstanbul’da kampüs ile yurt arasında her gün bir buçuk saat yol yapmak, ilk dönemin sonunda öğrencinin enerjisini tüketebiliyor.

7. Yurt ve konaklama

İlk yıl için yurt, çoğu öğrenciye ev tutmaktan daha güvenli geliyor. Üniversitenin kendi yurdu var mı, yabancı öğrencilere öncelik veriyor mu, odalar kaç kişilik, yemek dahil mi? Bunları erkenden sorun; iyi yurtlar yaz ortasında dolabiliyor. Özel yurtları değerlendiriyorsanız sözleşme süresine, depozitoya ve erken çıkışta ne olacağına da bakın. Bazı yurtlar on iki aylık sözleşme isterken, öğrenci yazın ülkesine döndüğünde boş oda için ödeme yapmaya devam ediyor.

8. Uluslararası ofis ve öğrenci desteği

Bu kriter genelde listenin en sonunda bile yer almıyor, ama ilk aylarda en çok fark yaratan şeylerden biri. İkamet randevusu, banka hesabı, sağlık sigortası, belge tercümesi gibi işlerde uluslararası ofisin ne kadar ilgili olduğu, öğrencinin Türkiye’ye uyumunu doğrudan etkiliyor. Öğrenci ikamet izni sürecinde hangi belgelerin gerektiğini öğrenci ikamet izni yazımızda adım adım anlattık.

Basit bir test önerebiliriz: Üniversitenin uluslararası ofisine bir e-posta gönderin ve kaç günde, ne kalitede cevap geldiğine bakın. Kayıttan önceki ilgi, kayıttan sonraki ilginin iyi bir göstergesi.

Geleceği bugünden düşünmek

9. Staj, kariyer merkezi ve mezunlar

Üniversitenin sanayi ve şirketlerle bağlantısı var mı? Zorunlu staj nasıl ayarlanıyor; öğrenci kendisi mi buluyor, üniversite mi yardım ediyor? Kariyer merkezi yabancı öğrencilere de hizmet veriyor mu? Mezunların nerede çalıştığını öğrenmek için LinkedIn’de üniversitenin adını aratmak bile çok şey gösteriyor.

10. Mezuniyet sonrası planınız

Mezun olduktan sonra Türkiye’de kalıp çalışmak mı, kendi ülkenize dönmek mi, yoksa üçüncü bir ülkede yüksek lisans yapmak mı istiyorsunuz? Bu sorunun cevabı; bölüm, eğitim dili ve hatta şehir seçimini etkiliyor. Türkiye’de kalmayı düşünenler için çalışma izni ve ikamet seçeneklerini mezuniyet sonrası Türkiye’de kalmak yazımızda topladık. Avrupa’da yüksek lisans planlayanlar için ise İngilizce program ve uluslararası değişim anlaşmaları daha öne çıkıyor.

10 kriteri tek tabloda değerlendirin

Elinizde birden fazla kabul varsa, aşağıdaki tabloyu kopyalayıp her üniversite için 1 ile 5 arasında puan verin. Puanları toplamadan önce, sizin için en önemli üç kriteri işaretleyin ve onlara iki kat ağırlık verin.

Seçim yaparken en sık gördüğümüz hatalar

İlk hata, kararı arkadaşlara göre vermek. “Kuzenim orada okuyor” ya da “sınıfımdan herkes oraya gidiyor” iyi bir başlangıç bilgisi olabilir, ama sizin bölümünüz, bütçeniz ve hedefiniz onlarınkiyle aynı değil.

İkinci hata, sosyal medyadaki kampüs videolarına fazla güvenmek. Modern bir bina ve güzel bir kafeterya, iyi bir eğitimin garantisi değil. Laboratuvarı, kütüphaneyi ve ders programını görmek çok daha fazla şey anlatıyor.

Üçüncü hata, son haftaya kalmak. Kabul mektubu geldiğinde öğrenci rahatlıyor ve birkaç hafta hiçbir şey yapmıyor. Sonra kayıt ödemesi, yurt başvurusu, vize randevusu ve belge tasdikleri aynı haftaya yığılıyor. Kabul aldığınız gün, kayıt tarihine kadar yapılacakların listesini çıkarın.

Dördüncüsü de ailenin beklentisiyle öğrencinin isteği arasındaki farkı konuşmamak. Velinin aklındaki bölüm ile öğrencinin hayali farklıysa, bu farkı başvurudan önce açıkça konuşmak gerekiyor. Aksi halde ilk yıl, iki taraf için de zor geçiyor. Danışmanlık görüşmelerimizde bu konuşmanın zaman zaman ilk kez bizim masamızda yapıldığını görüyoruz ve bunu çok değerli buluyoruz.

Sıralama listelerine ne kadar güvenmeli?

Sıralamalar işe yarar, ama nasıl hazırlandıklarını bilmek gerekiyor. Uluslararası sıralamaların çoğu araştırma yayınlarına ve akademik itibara ağırlık veriyor. Lisans öğrencisi olarak sizin günlük deneyiminizi, yani hocaların derse ne kadar zaman ayırdığını ya da sınıfların kaç kişilik olduğunu pek ölçmüyorlar.

Bizim gördüğümüz, sıralamada birkaç basamak yukarıda diye çok daha pahalı ve uzak bir şehirdeki üniversiteyi seçen öğrencilerin bir kısmının, ilk yılın sonunda pişman olduğu. Listeleri bir başlangıç noktası olarak kullanın. Türkiye’deki güçlü üniversiteler hakkında genel bir fikir için Türkiye’deki en iyi üniversiteler yazımıza bakabilir, sonra bu on kriterle kendi kısa listenizi çıkarabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Üniversite seçerken en önemli kriter hangisi?

Yabancı öğrenciler için ilk sırada diplomanın kendi ülkenizde tanınması geliyor. Bu şart sağlanmıyorsa diğer kriterlerin pek önemi kalmıyor. Ardından bölüm kalitesi ve toplam maliyet geliyor.

Türkiye’de üniversite seçerken sıralamaya bakmalı mıyım?

Bakmalısınız, ama tek kriter olarak değil. Sıralama genelde araştırma gücünü ölçer. Lisans eğitiminin kalitesi, bölümün imkânları ve öğrenci desteği için ayrıca araştırma yapmak gerekiyor.

Birden fazla kabul aldım, nasıl karar vereyim?

Yukarıdaki tabloyu her üniversite için doldurun, sizin için en önemli üç kritere ekstra ağırlık verin. Kafanız hâlâ karışıksa, o üniversitelerde okuyan öğrencilerle konuşmak ya da bir danışmana danışmak işinizi kolaylaştırır.

Kayıt için son tarihi kaçırırsam ne olur?

Özel üniversitelerin çoğu yaz boyunca başvuru alıyor, ama iyi burs kontenjanları erken doluyor. Devlet üniversitelerinde ise takvim daha katı. Kabul aldığınız üniversitenin kesin kayıt ve ödeme tarihini hemen not edin.

Bölümü mü seçmeliyim, üniversiteyi mi?

Çoğu durumda bölümü. Sevmediğiniz bir bölümü iyi bir üniversitede okumak, sevdiğiniz bir bölümü orta düzey bir üniversitede okumaktan genelde daha zor geçiyor. Ama tıp gibi bazı alanlarda üniversitenin hastane ve klinik imkânları da belirleyici oluyor.

İlk adım

Bugün elinizdeki seçenekleri bir kâğıda yazın ve tanınma kriterinden başlayın. Bu kriteri geçemeyen üniversiteyi listeden çıkarın. Kalanlar için bütçeyi gerçekçi hesaplayın, sonra diğer kriterlere geçin. Üniversite seçerken nelere dikkat edilmeli sorusunun cevabı, bu sırayla ilerlediğinizde çok daha netleşiyor.

Saya Group olarak İstanbul ofisimizde her yıl farklı ülkelerden gelen öğrencilerle tam olarak bu değerlendirmeyi yapıyoruz. Başvuru, burs görüşmeleri, kayıt ve öğrenci ikameti süreçlerinde de yanınızdayız.