Ermenistan’da şirket kurmak, son birkaç yılda Türkiye’den gelen danışan sorularında beklenmedik şekilde artan bir konu. Bunun birkaç nedeni var: Şirket kaydının birkaç gün içinde tamamlanabilmesi, kuruluş maliyetinin düşük olması, küçük işletmeler için sunulan basitleştirilmiş vergi rejimleri ve Erivan’ın bölgede yazılım, ticaret ve hizmet sektörleri için bir merkez haline gelmeye başlaması. Bir de pratik bir neden var: Ermenistan’da şirket sahibi olmak, oturum izni başvurusu için de bir dayanak oluşturabiliyor
Öte yandan Türkiye ile Ermenistan arasındaki özel durum, Türk vatandaşları için bazı ek soru işaretleri doğuruyor. Kara sınırı kapalı, iki ülke arasında doğrudan diplomatik temsilcilik bulunmuyor ve bankacılık işlemleri zaman zaman ek inceleme gerektirebiliyor. Bu yüzden karar vermeden önce sürecin hem kolay hem de zor taraflarını görmek gerekiyor. Aşağıda şirket türlerinden vergi rejimlerine, kuruluş adımlarından banka hesabına kadar pratik bilgileri bir araya getirdik
Neden Ermenistan’da şirket kurmak?
Ermenistan, iş kurmayı kolaylaştıran reformlarla son yıllarda dikkat çekti. Yabancıların şirkete yüzde yüz ortak olabilmesi, asgari sermaye şartının pratikte çok düşük olması ve kayıt işlemlerinin büyük ölçüde elektronik ortamda yürütülmesi öne çıkan avantajlar. Ülke ayrıca Avrasya Ekonomik Birliği üyesi; bu da Rusya, Kazakistan ve Belarus gibi pazarlara ticari erişim açısından bazı kolaylıklar sağlıyor
Türk girişimciler açısından en sık gördüğümüz profiller şunlar: Yazılım ve dijital hizmet veren serbest çalışanlar, Avrasya pazarına açılmak isteyen ticaret şirketleri, Erivan’da yaşamayı planlayan ve bunun için yasal bir dayanak arayan kişiler ve bölgede danışmanlık ya da turizm hizmeti vermek isteyenler. Her profil için en uygun şirket ve vergi yapısı farklı
Şirket türleri
Ermenistan’da yabancıların en sık tercih ettiği şirket türleri ve bireysel seçenekler şöyle:
- Limited şirket (LLC): Yabancı girişimcilerin büyük çoğunluğunun tercih ettiği yapı. Ortakların sorumluluğu koydukları sermayeyle sınırlı. Tek ortaklı kurulabiliyor
- Anonim şirket: Daha büyük ölçekli ve çok ortaklı yapılar için. Kuruluş ve yönetim kuralları daha ağır
- Bireysel girişimci: Şahıs işletmesine benzeyen, tek kişinin kendi adına faaliyet gösterdiği yapı. Basit ama sorumluluk sınırsız
- Şube veya temsilcilik: Türkiye’deki mevcut bir şirketin Ermenistan’da faaliyet göstermesi için. Temsilcilik ticari faaliyet yapamıyor, şube ise yapabiliyor
Pratikte Ermenistan’da şirket kurmak isteyen Türk vatandaşlarının yaklaşık tamamı LLC yapısını seçiyor. Hem kuruluşu hızlı hem de sorumluluğu sınırlı olduğu için küçük ve orta ölçekli işler için en dengeli seçenek
Ermenistan’da şirket kurmak: Adım adım süreç
Kayıt işlemleri Adalet Bakanlığı’na bağlı Tüzel Kişiler Devlet Sicili tarafından yürütülüyor. Elektronik kayıt sistemi e-register.am üzerinden işlem yapılabiliyor. Belgeler hazırsa kayıt genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanıyor. Tipik süreç şöyle:
- Şirket adı ve faaliyet alanının belirlenmesi: Adın uygunluğu kontrol ediliyor
- Kuruluş belgelerinin hazırlanması: Ana sözleşme ve kuruluş kararı. Belgelerin Ermenice olması gerekiyor
- Yasal adres: Ermenistan’da bir yasal adres gösterilmesi gerekiyor; kiralık ofis ya da adres hizmeti kullanılabiliyor
- Pasaport ve tercümeler: Kurucunun pasaportunun onaylı tercümesi
- Kayıt başvurusu: Kayıt tamamlandığında şirkete vergi kimlik numarası da veriliyor
- Vergi rejiminin seçilmesi: Faaliyete ve beklenen ciroya göre uygun rejimin belirlenmesi
- Banka hesabının açılması: Çoğu zaman sürecin en uzun süren adımı
Kayıt işlemleri Ermenistan’a gitmeden vekaletname ile de yürütülebiliyor. Ancak Türkiye’de düzenlenen vekaletnamelerin apostilli ve tercümeli olması gerekiyor. Ayrıca banka hesabı açarken çoğu banka kurucuyu şahsen görmek istiyor, bu nedenle en az bir kez Erivan’a gitmeyi planlamanız gerçekçi olur
Ermenistan şirket kuruluş maliyeti
Ermenistan şirket kuruluş maliyeti, Avrupa ülkeleriyle karşılaştırıldığında oldukça düşük. Devlet kayıt harcı sembolik düzeyde; bazı şirket türlerinde elektronik kayıt neredeyse ücretsiz. Asıl maliyet kalemleri profesyonel hizmetler ve ilk yıl giderlerinden oluşuyor:
| Kalem | Açıklama | Maliyet düzeyi |
|---|---|---|
| Devlet kayıt harcı | Tüzel kişi kaydı | Çok düşük veya sembolik |
| Tercüme ve noter | Pasaport, vekaletname, belgeler | Düşük |
| Hukuki kuruluş hizmeti | Belgelerin hazırlanması ve kayıt takibi | Hizmet sağlayıcıya göre değişir |
| Yasal adres veya ofis | Aylık kira ya da adres hizmeti | Erivan’da konuma göre değişir |
| Muhasebe | Aylık beyanlar ve raporlama | Faaliyet hacmine göre aylık ücret |
Burada önemli bir uyarı yapalım: Kuruluş maliyetinin düşük olması, şirketi yürütmenin de maliyetsiz olduğu anlamına gelmiyor. Aylık muhasebe, vergi beyanları ve yasal yükümlülükler düzenli bir bütçe gerektiriyor. Muhasebeyi ihmal etmek, ilerleyen dönemde cezalar ve banka hesabı sorunlarıyla geri dönebiliyor
Vergi rejimleri
Ermenistan’da şirket kurmak isteyenler için en önemli kararlardan biri vergi rejimi seçimi. Genel olarak üç ana seçenek bulunuyor:
Genel vergi rejimi
Kurumlar vergisi ve KDV’nin uygulandığı standart rejim. Kurumlar vergisi oranı yüzde 18 civarında, KDV ise yüzde 20 civarında biliniyor. Belirli bir ciro eşiğini aşan şirketler bu rejime tabi oluyor. Büyük hacimli ticaret şirketleri ve KDV indirimi yapmak isteyen işletmeler için uygun
Ciro vergisi rejimi
Küçük işletmeler için tasarlanmış basitleştirilmiş rejim. Şirket kârı yerine cirosu üzerinden, faaliyet türüne göre değişen oranlarda vergilendiriliyor ve KDV’den muaf oluyor. Belirli bir yıllık ciro eşiğinin altında kalan şirketler bu rejimi seçebiliyor. Hizmet ve küçük ticaret işletmeleri için sık tercih ediliyor
Mikro işletme rejimi
Çok düşük cirolu işletmeler için vergi yükünün minimuma indiği rejim. Ancak bazı faaliyet türleri, örneğin danışmanlık ve bazı profesyonel hizmetler, bu rejimden yararlanamıyor
Ermenistan’da vergi mevzuatı son yıllarda sık değişti. Daha önce bilişim girişimlerine sunulan özel teşvikler yeniden düzenlendi, kâr payı vergisi oranlarında değişiklikler yapıldı. Bu nedenle oranları ve eşikleri karar anında güncel mevzuattan ve yerel bir muhasebeciden teyit etmeniz şart. Ayrıca Türkiye’de vergi mukimi olmaya devam edecekseniz, iki ülke arasındaki vergi yükümlülüklerini birlikte planlamak gerekiyor
Banka hesabı: Sürecin en zor kısmı
Şirket kaydı birkaç günde biterken, banka hesabı açmak haftalar sürebiliyor. Ermenistan bankaları, uluslararası kara para aklamayla mücadele kuralları çerçevesinde yabancı kurucuların şirketlerine sıkı bir inceleme uyguluyor. Banka sizden şirketin faaliyetini, müşterilerini, beklenen para akışını ve kurucunun mali geçmişini açıklamanızı isteyebiliyor
Türk vatandaşları için hesap açmak mümkün, ancak bankaya göre süreç ve istenen belgeler farklılaşabiliyor. Faaliyet planınızın net olması, Türkiye’deki iş geçmişinizi gösteren belgeler ve referanslar süreci hızlandırıyor. Bazı danışanlarımız birden fazla bankaya başvurarak sonuç aldı. Türk bankalarından Ermenistan’a para transferi yaparken de işlem açıklamalarının net olması önem taşıyor
Şirket ve oturum izni bağlantısı
Ermenistan’da şirket kurmanın sık dile getirilen avantajlarından biri, şirket sahipliğinin oturum izni başvurusu için bir gerekçe oluşturabilmesi. Ancak burada gerçekçi olmak gerekiyor: Sadece kağıt üzerinde var olan, faaliyet göstermeyen bir şirket, oturum başvurusunda zayıf bir dayanak olabilir. Makamlar şirketin gerçekten faaliyette olup olmadığına, vergi beyanlarına ve istihdam durumuna bakabiliyor
Oturum izni türleri, şartları ve başvuru süreci ayrı bir konu. Bu konuyu ayrıntılı olarak Ermenistan oturum izni yazımızda ele aldık
Türk vatandaşları için pratik notlar
Türkiye ile Ermenistan arasındaki kara sınırı kapalı olduğu için ulaşım hava yoluyla, İstanbul’dan Erivan’a doğrudan uçuşlarla ya da Gürcistan üzerinden sağlanıyor. Türk vatandaşlarının Ermenistan’a giriş koşulları zaman içinde değişebildiği için seyahat öncesinde güncel vize ve giriş kurallarını resmi kaynaklardan kontrol etmenizi öneririz
Ermenistan’da iş hayatında Ermenice ve Rusça yaygın, İngilizce ise özellikle genç nesil ve bilişim sektöründe giderek yaygınlaşıyor. Yerel bir muhasebeci ve hukuk danışmanıyla çalışmak dil engelini aşmanın en pratik yolu. Ayrıca iki ülke arasında doğrudan diplomatik temsilcilik bulunmadığından, belge tasdiki ve konsolosluk hizmetleri gibi konularda alternatif yolların önceden planlanması gerekiyor
Kısa bir örnek
İstanbul’da serbest çalışan bir yazılım geliştiricisi, müşterilerinin çoğunun Avrupa ve Orta Asya’da olduğunu ve uzun vadede Erivan’da yaşamayı düşündüğünü söyleyerek bize ulaştı. Birlikte tek ortaklı bir LLC yapısı kurgulandı, faaliyet alanı ve beklenen ciro üzerinden ciro vergisi rejimi değerlendirildi ve kayıt vekaletname ile tamamlandı. Banka hesabı ise ilk Erivan ziyaretinde, müşteri sözleşmeleri ve geçmiş faturalarla birlikte açıldı
Bu örnekte süreci hızlandıran şey, girişimcinin gerçek bir müşteri portföyüne sahip olması ve bunu belgeleyebilmesiydi. Ermenistan’da şirket kurmak bu tür somut iş modelleri için gerçekten pratik bir seçenek
Sık yapılan hatalar
- Kuruluş maliyetine bakıp aylık muhasebe ve beyan yükümlülüklerini hesaba katmamak
- Faaliyet türünü kontrol etmeden mikro işletme rejimine güvenmek
- Banka hesabı için yeterli belge hazırlamadan Erivan’a gitmek
- Şirketi sadece oturum amacıyla kurup faaliyet göstermemek
- Türkiye’deki vergi yükümlülüklerini göz ardı etmek
- İnternetteki eski vergi oranlarına güvenip güncel mevzuatı kontrol etmemek
Başka seçeneklerle karşılaştırma
Ermenistan’ın kuruluş kolaylığı ve düşük maliyeti, onu yakın bölgede cazip kılıyor. Ancak Avrupa ya da Kuzey Amerika pazarına odaklanan ve uzun vadeli göç planı olan girişimciler için farklı ülkeler daha uygun olabilir. Örneğin Kanada’da şirket kurmak çok farklı bir maliyet ve göç perspektifi sunuyor. Girişim temelli göç seçeneklerinin genel tablosu için startup yoluyla göç sayfamıza da göz atabilirsiniz
Sık sorulan sorular
Ermenistan’da şirket kurmak için orada yaşamak zorunlu mu?
Hayır. Şirket kaydı vekaletnameyle yapılabiliyor ve yabancı kurucu ülke dışında yaşayabiliyor. Ancak banka hesabı açarken ve bazı resmi işlemlerde şahsen bulunmanız gerekebilir
Asgari sermaye şartı var mı?
Limited şirketlerde pratikte çok düşük bir sermaye ile kuruluş yapılabiliyor. Ancak faaliyetin gerektirdiği işletme sermayesini ve banka beklentilerini ayrıca düşünmek gerekiyor
Şirket kurunca otomatik olarak oturum alır mıyım?
Hayır. Şirket sahipliği oturum başvurusu için bir gerekçe olabilir, ancak başvuruyu ayrıca yapmanız ve şartları karşılamanız gerekiyor
Şirketi Türkiye’den yönetebilir miyim?
Evet, şirketi uzaktan yönetmek mümkün. Ancak muhasebe, vergi beyanları ve yasal adres yükümlülüklerinin yerel olarak düzenli şekilde yerine getirilmesi gerekiyor
Nereden başlamalı?
Ermenistan’da şirket kurmak, doğru planlandığında hızlı ve ekonomik bir süreç. Ama başarı, şirket türünden önce iş modelinizi netleştirmekten, doğru vergi rejimini seçmekten ve banka sürecine iyi hazırlanmaktan geçiyor. Yatırım ve iş kurma temelli diğer seçenekleri görmek isterseniz yatırım yoluyla göç sayfamız iyi bir başlangıç noktası
İş planınızı birlikte değerlendirmek ve Ermenistan’ın sizin için doğru seçenek olup olmadığını netleştirmek isterseniz ücretsiz danışmanlık formumuzu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi size uygun yapıyı ve ilk adımları paylaşır
