İsviçre’de İltica: Şartlar ve Süreç

İsviçre denince çoğu insanın aklına yüksek yaşam standardı, düzenli kurumlar ve tarafsızlık geliyor. Bu imaj, İsviçre iltica sistemi hakkında da bazı yanlış beklentiler doğuruyor. “İsviçre’ye ulaşırsam koruma alırım” düşüncesiyle yola çıkan pek çok kişi, sistemin aslında oldukça hızlı, kurallı ve ret konusunda da kararlı işlediğini yerinde öğreniyor

İsviçre AB üyesi değil, ama Schengen ve Dublin sistemlerine dahil. Sığınma başvuruları Devlet Göç Sekreterliği (SEM) tarafından, ülkenin farklı bölgelerindeki federal sığınma merkezlerinde inceleniyor. Aşağıda başvurunun nerede ve nasıl yapıldığını, hangi statülerin verildiğini ve sürecin her aşamasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz. Genel iltica kavramları ve başvuru mantığı için iltica başvurusu nasıl yapılır yazımıza da göz atabilirsiniz

İsviçre iltica sisteminin temel mantığı

İsviçre, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne taraf ve mülteci tanımını bu sözleşmeye paralel şekilde uyguluyor. Yani bir kişinin mülteci kabul edilmesi için ırkı, dini, uyruğu, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşü nedeniyle ciddi zarar görme tehlikesi altında olması ve bu tehlikenin kendi ülkesinde giderilememesi gerekiyor

Sistemi diğer ülkelerden ayıran nokta, 2019’dan bu yana uygulanan yeniden yapılandırılmış prosedür. Bu yapıda başvuruların büyük kısmı, başvuranın kaldığı federal sığınma merkezinde, belirli süreler içinde sonuçlandırılmaya çalışılıyor. Başvuru sahibine ücretsiz danışmanlık ve hukuki temsil sağlanması da bu sistemin parçası

Güncel kurallar, istatistikler ve prosedür bilgileri için Devlet Göç Sekreterliği’nin resmi sitesi sem.admin.ch en güvenilir kaynak. Bilgiler Almanca, Fransızca ve İtalyanca yanında İngilizce olarak da sunuluyor

İsviçre sığınma başvurusu nerede yapılır?

İsviçre sığınma başvurusu ancak İsviçre topraklarında, sınırda ya da havalimanında yapılabiliyor. Başvuru, federal sığınma merkezlerinden birine kendiniz giderek ya da sınır makamlarına sığınma talebinizi bildirerek başlıyor. Havalimanlarında yapılan başvurular için ayrı bir havalimanı prosedürü uygulanıyor

Yurt dışındaki İsviçre temsilciliklerinden iltica başvurusu yapmak mümkün değil. Çok istisnai durumlarda, kişinin hayatının doğrudan ve ciddi tehlike altında olduğu gösterilirse insani vize yolu gündeme gelebiliyor. Ancak bu yol oldukça dar yorumlanıyor ve reddedilme oranı yüksek. Türkiye’den “İsviçre konsolosluğuna gidip iltica edeceğim” diye planlama yapan kişilerin bu farkı bilmesi önemli

Dublin kontrolü ilk aşamada yapılıyor

Başvuru alındıktan sonra parmak izleriniz Avrupa ortak veri tabanında kontrol ediliyor. Daha önce başka bir Dublin ülkesinde kaydınız varsa, o ülkenin vizesiyle geldiyseniz ya da orada başvuru yaptıysanız, İsviçre sizi o ülkeye geri göndermeyi talep edebiliyor. İsviçre bu sistemi aktif olarak kullanan ülkeler arasında. Dublin kurallarının ülkeler arası farkları nasıl etkilediğini iltica sistemlerinin ülkeden ülkeye farkları yazımızda ayrıca ele aldık

Federal sığınma merkezlerinde süreç

Başvuru sahipleri, ülkenin farklı bölgelerindeki federal sığınma merkezlerinden birine yerleştiriliyor. Bu merkezlerde barınma, yemek ve temel sağlık hizmetleri sağlanıyor. Süreç kabaca şu adımlarla ilerliyor

1. Hazırlık aşaması: Kimlik tespiti, parmak izi, sağlık kontrolü, belgelerin incelenmesi ve Dublin kontrolü yapılıyor. İlk görüşmede kişisel bilgiler ve yolculuk güzergahı soruluyor
2. Hukuki temsilci atanması: Başvurana ücretsiz bir hukuki danışman ve temsilci atanıyor. Bu kişi görüşmelere eşlik edebiliyor ve karar sonrası itiraz konusunda yardımcı oluyor
3. Ana görüşme: İltica gerekçelerinizin ayrıntılı olarak dinlendiği mülakat. Tercüman eşliğinde yapılıyor ve tutanağa geçiriliyor
4. Karar: Dosya netse hızlandırılmış prosedürde karar veriliyor. Ek araştırma gerekiyorsa dosya genişletilmiş prosedüre aktarılıyor ve kişi bir kantona yerleştiriliyor

Hızlandırılmış prosedürde amaç, kararın birkaç ay içinde verilmesi. Genişletilmiş prosedürde ise süreç daha uzun sürebiliyor. Kesin süreler dosyanın niteliğine, başvuru yoğunluğuna ve itiraz olup olmadığına göre değişiyor

Ana görüşmeye hazırlık neden önemli?

Kararı büyük ölçüde ana görüşmede anlattıklarınız ve sunduğunuz belgeler belirliyor. Yetkililer anlatımın tutarlı, ayrıntılı ve kendi içinde mantıklı olup olmadığına bakıyor. Tarihlerdeki çelişkiler, ilk görüşmede söylenenle ana görüşmede anlatılanın farklı olması ya da genel ve ezber cümleler, güvenilirliği ciddi şekilde zedeliyor

Elinizde gözaltı kayıtları, mahkeme belgeleri, tıbbi raporlar, tehdit mesajları ya da tanık beyanları gibi belgeler varsa bunları mümkün olduğunca erken aşamada sunmak gerekiyor. Belge yoksa bunun nedenini dürüstçe açıklamak, belge uydurmaktan her zaman daha iyi

İsviçre iltica kararında verilebilecek statüler

İsviçre’de sığınma başvurusu sonucunda tek bir “kabul” türü yok. Kişinin durumuna göre farklı statüler veriliyor ve bu statülerin hakları birbirinden belirgin şekilde ayrılıyor

Geçici kabul alan kişilerin durumu belirli aralıklarla gözden geçiriliyor. Bu statü uzun yıllar sürebiliyor ve belirli bir uyum düzeyine ulaşan kişiler ileride kantonun onayıyla B iznine geçiş için başvurabiliyor. Ukrayna’dan gelenler için ise ayrıca S koruma statüsü uygulanıyor

Başvuru sürecinde haklar ve kısıtlamalar

Başvurusu süren kişilerin barınma ve temel ihtiyaçları karşılanıyor, ancak bu destek İsviçre yaşam maliyetine göre oldukça sınırlı. Federal merkezlerdeki dönemde hareket serbestisi ve günlük düzen belirli kurallara bağlı. Dosya kantona aktarıldıktan sonra konaklama ve destek kantonun sorumluluğuna geçiyor

• Çalışma: Başvurunun ilk aylarında çalışma yasağı bulunuyor. Sonrasında kantonun izniyle ve belirli şartlarla çalışmak mümkün olabiliyor
• Sağlık: Başvuru sahipleri sağlık sigortası kapsamına alınıyor ve temel tedavilere erişebiliyor
• Eğitim: Okul çağındaki çocuklar okula gidebiliyor
• Seyahat: Başvuru süresince İsviçre dışına çıkmak genellikle mümkün değil ve dosyanızı olumsuz etkileyebilir

Ret kararı ve itiraz

Başvuru reddedilirse kararın gerekçesi yazılı olarak bildiriliyor ve Federal İdare Mahkemesi’ne itiraz hakkı bulunuyor. İtiraz süreleri prosedüre göre değişiyor ve özellikle hızlandırılmış prosedürde birkaç iş günüyle sınırlı olabiliyor. Bu nedenle atanmış hukuki temsilcinizle karar tebliğ edilir edilmez görüşmeniz çok önemli

İtiraz da reddedilirse ülkeyi terk etmeniz bekleniyor. Gönüllü dönüş programları kapsamında bazı durumlarda maddi destek verilebiliyor. Gönüllü olarak ayrılmayanlar için zorla sınır dışı etme ve İsviçre’ye giriş yasağı gündeme gelebiliyor. Bu giriş yasağı Schengen bölgesinin tamamını etkileyebiliyor

Türkiye’den gelenler için gerçekçi bir bakış

Türkiye’den İsviçre’ye sığınma başvurusu yapanlar istatistiklerde öne çıkan gruplar arasında. Ancak sonuçlar kişinin somut durumuna göre büyük farklılık gösteriyor. Ciddi ve belgelenebilir bir koruma ihtiyacı olan kişilerle, esas olarak ekonomik nedenlerle yola çıkan kişilerin dosyaları çok farklı sonuçlanıyor

Bize danışan bir aile örneği vermek gerekirse: Eşlerden biri, bir tanıdığının İsviçre’de “kolayca oturum aldığını” duymuş ve Schengen vizesi alıp gitmeyi planlıyordu. Görüşmede ailenin aslında somut bir tehlike altında olmadığı, asıl hedefin daha iyi iş ve eğitim imkanı olduğu ortaya çıktı. Ayrıca alacakları vize başka bir Schengen ülkesinden olacağı için Dublin kuralları nedeniyle başvuru o ülkeye yönlendirilebilirdi. Aile sonunda eşlerden birinin mesleğine uygun yasal bir çalışma yolu üzerinde hazırlık yapmaya karar verdi

Sık yapılan hatalar

• Başka bir Schengen ülkesinin vizesiyle gelip İsviçre’de başvurunun inceleneceğini varsaymak
• İlk görüşmeyi önemsiz görüp eksik ya da yanlış bilgi vermek
• Hazır hikâye satın almak ya da başkasının yaşadıklarını kendi hikâyesi gibi anlatmak
• Kimlik ve pasaport belgelerini saklamak veya yok etmek
• Kararı aldıktan sonra itiraz süresini kaçırmak
• Sosyal medyadaki “İsviçre’de herkese oturum veriliyor” paylaşımlarına güvenmek

Sık sorulan sorular

İsviçre iltica başvurusunu Türkiye’den yapabilir miyim?

Hayır. İsviçre’de sığınma başvurusu yalnızca İsviçre topraklarında, sınırda veya havalimanında yapılabiliyor. Çok istisnai durumlarda insani vize yolu bulunuyor, ancak bu yol oldukça dar yorumlanıyor

İsviçre sığınma başvurusu ne kadar sürer?

Hızlandırılmış prosedürdeki dosyalar genellikle birkaç ay içinde sonuçlanıyor. Ek araştırma gereken dosyalar genişletilmiş prosedüre aktarılıyor ve süre uzayabiliyor. İtiraz süreci de toplam süreyi etkiliyor

Başvuru sırasında çalışabilir miyim?

İlk aylarda çalışma yasağı bulunuyor. Sonrasında kantonun izniyle belirli şartlar altında çalışmak mümkün olabiliyor. Kurallar kantondan kantona farklı uygulanabiliyor

Geçici kabul ile iltica arasındaki fark nedir?

İltica alan kişi mülteci olarak tanınıyor ve B izni alıyor. Geçici kabulde ise kişi ülkede kalabiliyor ama haklarında, özellikle aile birleşimi ve seyahat konusunda, daha fazla kısıtlama bulunuyor

Karar vermeden önce

İsviçre iltica sistemi, gerçek koruma ihtiyacı olan kişiler için hukuki güvenceleri olan, ama ihtiyaç olmayan dosyalarda hızla ret kararı veren bir sistem. Bu yüzden önce kendi durumunuzu dürüstçe değerlendirmek, ardından yasal göç seçeneklerinin olup olmadığına bakmak en sağlıklı yaklaşım. Türkiye’de yaşayan yabancılar için bazı durumlarda insani ikamet izni gibi seçenekler de gündeme gelebiliyor, mesleği olanlar için ise çalışma amaçlı göç yolları daha güvenli bir alternatif olabiliyor

Kendi durumunuza hangi yolun uygun olduğunu konuşmak isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi dosyanızı dinleyip size açık olan yasal seçenekleri dürüstçe paylaşır