Fransa’da Tıp Okumak: PASS, LAS ve Yabancı Öğrenciler

Avrupa’da tıp okumak isteyen öğrencilerin listesinde Fransa genellikle iki nedenle yer alıyor: devlet üniversitelerinde harçların özel tıp okullarına göre çok düşük olması ve Fransız tıp okullarının köklü bir geçmişe sahip olması. Fakat Fransa’da tıp eğitimi, İngilizce programlarla öğrenci kabul eden Orta Avrupa ülkelerinden tamamen farklı bir mantıkla işliyor. Ayrı bir giriş sınavı yok, eğitim dili Fransızca ve asıl eleme üniversiteye girdikten sonra, birinci yılın sonunda yapılıyor

Bu yüzden bize Fransa için başvuran ailelere ilk sorduğumuz şey “Çocuğunuzun Fransızcası şu an ne seviyede?” oluyor. Cevap “henüz başlamadı” ise, plan büyük olasılıkla bir ya da iki yıllık bir hazırlık dönemini içermek zorunda. Aşağıda 2020 reformundan sonraki PASS ve LAS sistemini, yabancı öğrencilerin bu sisteme nasıl dahil olduğunu ve Türkiye’den başvuracak bir öğrencinin gerçekçi yol haritasını anlatıyoruz

Fransa’da tıp eğitimi nasıl yapılandırılmış?

Fransa’da tıp, diş hekimliği, eczacılık, ebelik ve fizyoterapi gibi sağlık bölümleri ortak bir giriş kapısını paylaşıyor. Öğrenciler önce bir üniversitenin sağlık odaklı birinci yılına kaydoluyor, yıl sonunda başarı sıralamasına ve değerlendirmelere göre bu bölümlerden birinin ikinci yılına geçmeye hak kazanıyor

Tıp eğitiminin kendisi üç döngüden oluşuyor:

1. Birinci döngü (DFGSM): İlk üç yıl. Temel bilimler, anatomi, fizyoloji ve tıbba giriş dersleri. Birinci yıl, PASS veya LAS olarak geçiyor
2. İkinci döngü (DFASM): Dördüncü, beşinci ve altıncı yıllar. Hastanede yarı zamanlı stajlarla klinik eğitim. Öğrenciler bu dönemde “externe” olarak görev alıyor
3. Üçüncü döngü (internat): Uzmanlık eğitimi. Aile hekimliği dahil her uzmanlık bir asistanlık dönemi gerektiriyor ve süresi branşa göre yaklaşık dört ila altı yıl arasında değişiyor

Yani Fransa’da pratisyen hekim olarak çalışmak için bile uzmanlık döngüsünü tamamlamak gerekiyor. Toplam süre en kısa haliyle dokuz-on yılı buluyor. Türkiye’deki altı yıllık tıp fakültesi ve ardından TUS sistemine alışkın öğrenciler için bu fark önemli

PACES’ten PASS ve LAS’a: 2020 reformu

2020 yılına kadar Fransa’da sağlık bölümlerine giriş, PACES adı verilen ve çok yüksek eleme oranıyla bilinen tek bir birinci yıl üzerinden yapılıyordu. Ulusal düzeyde belirlenen numerus clausus kontenjanı, öğrencilerin büyük çoğunluğunun bu yılı tekrar etmesine ya da başka bölümlere yönelmesine yol açıyordu

Reformla birlikte PACES kaldırıldı ve yerine iki giriş yolu getirildi. Kontenjanlar artık merkezi bir numerus clausus ile değil, her üniversitenin kendi kapasitesine ve bölgesel sağlık ihtiyaçlarına göre belirlediği numerus apertus ile belirleniyor. Ayrıca aynı yılı tekrar etme imkanı kaldırıldı; öğrenci iki şans hakkını farklı yıllarda ve farklı yollar üzerinden kullanabiliyor

PASS nedir?

PASS (Parcours d’Accès Spécifique Santé), sağlık odaklı bir birinci yıl. Derslerin büyük bölümü tıp ve sağlık bilimleri üzerine kurulu, buna ek olarak hukuk, biyoloji, psikoloji gibi bir alandan “minör” ders seçiliyor. Yıl sonunda başarılı olan öğrenciler tıbbın ikinci yılına geçiyor. Geçemeyenler ise minör alanında lisansın ikinci yılına devam edip ileride LAS üzerinden ikinci şansını kullanabiliyor

LAS nedir?

LAS (Licence avec option Accès Santé), hukuk, biyoloji, kimya, ekonomi gibi klasik bir lisans programının içine sağlık seçmeli dersleri eklenmiş hali. Öğrenci kendi lisans programını başarıyla sürdürürken sağlık derslerinden de iyi sonuç alırsa, birinci, ikinci ya da üçüncü yılın sonunda tıbba geçmek için aday olabiliyor. LAS’ın avantajı, tıbba geçilemese bile öğrencinin elinde değerli bir lisans yolunun devam ediyor olması

PASS ile LAS arasındaki farklar

Her üniversite PASS ve LAS kapasitesini kendisi belirliyor ve bazı üniversiteler yalnızca LAS yolunu sunuyor. Başvurmadan önce hedeflediğiniz üniversitenin sağlık fakültesi sayfasını incelemek ve tıbba geçiş kontenjanlarına bakmak gerekiyor

Yabancı öğrenciler Fransa tıp fakültesine nasıl başvurur?

Fransa’da lisans birinci yılına başvuru yolu, öğrencinin uyruğuna ve diplomasına göre değişiyor. Fransız lisesinden mezun olanlar ve Avrupa Birliği vatandaşları genellikle Parcoursup platformunu kullanıyor. Türkiye’de lise bitiren ve AB vatandaşlığı olmayan öğrenciler ise çoğu durumda DAP (demande d’admission préalable) denilen ön kabul sürecine tabi oluyor ve bu süreç Türkiye’de Campus France “Études en France” sistemi üzerinden yürütülüyor

DAP süreci çok erken başlıyor ve takvimi sıkı. Genellikle bir önceki yılın sonbaharında açılıp kış aylarında kapanıyor. Bu da öğrencinin lise son sınıftayken Fransızca dil belgesini almış olmasını ve başvurusunu hazırlamış olmasını gerektiriyor. Platform ve takvimlerle ilgili resmi bilgilere parcoursup.gouv.fr adresinden ve Campus France Türkiye sayfasından ulaşabilirsiniz

Fransız lisesi (örneğin Türkiye’deki Fransız okullarından biri) mezunları ya da Fransız bakaloryası alan öğrenciler ise genellikle Parcoursup üzerinden, Fransız öğrencilerle aynı koşullarda başvuruyor. Bu öğrenciler için Fransa tıp fakültesi hedefi çok daha erişilebilir hale geliyor

Dil şartı

Fransa’da tıp eğitimi Fransızca yapılıyor ve İngilizce bir tıp programı devlet üniversitelerinde fiilen bulunmuyor. DAP sürecinde genellikle en az B2 seviyesinde bir Fransızca belgesi (DELF B2, DALF C1 ya da TCF) isteniyor. Ancak PASS’ın temposunu takip edebilmek için gerçekçi hedef C1 seviyesi. Hızlı konuşulan amfi derslerinde not almak ve yoğun sınavlarda kısa sürede soru çözmek, B2 seviyesindeki bir öğrenciyi ciddi şekilde zorlayabiliyor

Yabancı öğrencilerin şansı ve kontenjanlar

PASS ve LAS sınıflarına girmek, tıbba geçmek anlamına gelmiyor. Tıbbın ikinci yılına geçiş kontenjanı, birinci yıla kayıtlı öğrenci sayısının yalnızca bir bölümünü karşılıyor. Rekabet, Fransız eğitim sisteminde yetişmiş ve dili ana dili gibi kullanan öğrencilerle yapılıyor

AB dışından gelen öğrenciler için bazı üniversitelerde ayrıca belirlenmiş, sınırlı bir kontenjan uygulanabiliyor. Bu, yabancı öğrencinin Fransız öğrencilerle aynı listeden değil, kendi grubunun içinden sıralanması anlamına gelebiliyor. Uygulama üniversiteden üniversiteye değiştiği için hedeflediğiniz fakültenin kurallarını tek tek kontrol etmek gerekiyor

Dürüst olmak gerekirse, Türkiye’de lise bitirip Fransızcayı sonradan öğrenen bir öğrenci için PASS’tan doğrudan tıbba geçmek zor bir hedef. Bu yüzden pek çok öğrenci için bir yıllık yoğun dil hazırlığı, ardından LAS yolu daha gerçekçi bir plan oluşturuyor. Tıp eğitimi için farklı ülkeleri karşılaştırmak isterseniz tıp eğitimi için Türkiye mi, Avrupa mı, Çin mi yazımız iyi bir başlangıç noktası

Fransa’da tıp eğitiminin maliyeti

Fransız devlet üniversitelerinde yıllık kayıt ücretleri AB vatandaşları için oldukça düşük. AB dışından gelen öğrencilere ise 2019’dan itibaren daha yüksek, farklılaştırılmış harçlar uygulanıyor. Ancak birçok üniversite yabancı öğrencilerin bir kısmını ya da tamamını bu ek ücretten muaf tutuyor. Hedef üniversitenizin yabancı öğrencilere hangi harcı uyguladığını kayıttan önce mutlaka öğrenin

Asıl maliyet, harçtan çok yaşam giderlerinden geliyor. Paris’te kira, Montpellier, Lille, Toulouse ya da Strasbourg gibi şehirlere göre belirgin şekilde yüksek. Öğrenci vizesi başvurusunda da aylık yaşam gideri için belirli bir mali yeterlilik göstermeniz gerekiyor. Fransa’da öğrenci hayatının genel maliyetini ve vize sürecini öğrenmek için Fransa’ya eğitim yoluyla göç yazımıza göz atabilirsiniz

• Kayıt harcı: Devlet üniversitelerinde düşük, AB dışı öğrenciler için üniversiteye göre değişiyor
• CVEC katkı payı: Öğrenci hizmetleri için her yıl ödenen küçük bir tutar
• Konaklama: CROUS yurtları en uygun seçenek ama yer sınırlı, özel kiralık daha pahalı
• Konut yardımı: Şartları sağlayan öğrenciler, yabancı da olsa CAF konut yardımına başvurabiliyor
• Hazırlık kursları: Birçok öğrenci PASS’a destek için özel hazırlık kurslarına katılıyor ve bu kurslar ciddi bir ek maliyet oluşturabiliyor

Mezuniyet sonrası: Fransa’da kalmak mı, Türkiye’ye dönmek mi?

İkinci döngünün sonunda öğrenciler ulusal sınavlara (EDN) ve klinik değerlendirmelere girerek uzmanlık branşlarını ve hastanelerini seçiyor. Bu sistem, eski ECN sınavının yerini alan ve klinik becerileri de ölçen yeni bir yapı. Sıralamanız hangi şehirde ve hangi branşta uzmanlık yapacağınızı belirliyor

Fransa’da hekim olarak çalışmak için ayrıca meslek odasına (Ordre des médecins) kayıt gerekiyor ve bu kayıt için uyruk ve diploma koşulları bulunuyor. AB dışı uyruklu mezunların durumu, eğitimlerini Fransa’da tamamlamış olsalar da bazı ek şartlara bağlı olabiliyor. Bu nedenle uzun vadeli planınızı başlangıçta netleştirmeniz önemli

Türkiye’ye dönüp çalışmayı planlıyorsanız, yurt dışı tıp diplomanızın denkliği için YÖK süreci ve gerekirse Seviye Tespit Sınavı (STS) gündeme geliyor. Bu süreci yurt dışı tıp diploması denkliği ve STS yazımızda ayrıntılı anlattık

Sık yapılan hatalar

• Fransızcayı B1 seviyesinde bırakıp PASS’a başlamak. Dil eksiği, ilk dönemin sonunda telafisi zor bir fark yaratıyor
• DAP takvimini kaçırmak. Başvuru dönemi lise son sınıfın ilk yarısında kapanıyor ve bir sonraki yıla kalmak demek
• PASS’ın yalnızca bir “giriş yılı” olduğunu düşünüp minör dersleri ihmal etmek. Tıbba geçemezseniz bu dersler sizin B planınız
• Tek bir üniversiteye ve tek bir yola güvenmek. Hem PASS hem LAS seçeneklerini, farklı şehirlerde değerlendirmek şansı artırıyor
• Paris’i otomatik olarak ilk tercih yapmak. Yaşam maliyeti ve rekabet açısından bölge üniversiteleri çoğu zaman daha mantıklı

Varsayımsal bir yol haritası

Türkiye’de Anadolu lisesinde okuyan, fen dersleri güçlü ama Fransızcaya yeni başlamış bir öğrenciyi düşünelim. Lise son sınıfta yoğun dil kursuyla B2 belgesini almaya çalışıyor, ancak bu seviyede PASS’a girmenin riskli olduğunu görerek ilk yılı Fransa’da bir üniversitenin dil hazırlık programında geçirmeye karar veriyor. Ertesi yıl C1 seviyesine ulaşıp biyoloji lisansı içinde LAS yoluna başvuruyor. Bu plan, tıbba geçemese bile elinde Fransız bir biyoloji diploması ve ileride farklı sağlık kariyerlerine geçiş imkanı bırakıyor

Sık sorulan sorular

Fransa’da İngilizce tıp eğitimi var mı?

Devlet üniversitelerinde tıp eğitimi Fransızca yapılıyor. İngilizce tıp okumak isteyen öğrenciler için Polonya, Macaristan, İtalya gibi ülkeler daha uygun seçenekler sunuyor

Fransa’da tıp eğitimi için giriş sınavı var mı?

Türkiye’deki gibi merkezi bir giriş sınavı yok. Öğrenciler dosya üzerinden PASS veya LAS’a kabul ediliyor, asıl eleme birinci yılın sonundaki sınavlar ve değerlendirmelerle yapılıyor

Türkiye’de tıp fakültesinde okurken Fransa’ya yatay geçiş yapabilir miyim?

Fransa’da ileri yıllara doğrudan geçiş çok sınırlı ve AB dışı öğrenciler için özel prosedürlere bağlı. Pratikte çoğu öğrenci Erasmus değişimi gibi kısa süreli yolları tercih ediyor

Fransa’da tıp eğitimi kaç yıl sürer?

İlk altı yıl temel ve klinik eğitimden oluşuyor, ardından branşa göre yaklaşık dört ila altı yıllık uzmanlık dönemi geliyor. Toplamda dokuz yıldan az bir süre öngörmemek gerekiyor

Fransa planınızı birlikte değerlendirelim

Fransa’da tıp eğitimi, güçlü bir Fransızca temeli ve uzun soluklu bir planla ilerleyen öğrenciler için gerçek bir seçenek. Doğru başvuru yolunu, PASS ile LAS arasındaki tercihi ve dil hazırlığının zamanlamasını erken netleştirmek, bu sürecin en kritik kısmı

Öğrencinizin profilini birlikte değerlendirmek isterseniz ücretsiz danışmanlık formumuzu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi başvuru takvimini, dil hazırlığını ve alternatif ülke seçeneklerini sizinle birlikte planlar