Almanya’ya ulusal vizeyle giriş yapan herkesin önünde er ya da geç aynı adım duruyor: yabancılar dairesine gidip oturum kartını almak. Almanca adıyla Aufenthaltserlaubnis olarak bilinen Almanya geçici oturum izni, ülkede belirli bir amaçla ve belirli bir süre boyunca yaşamanıza imkân tanıyan temel belge. Öğrenci, çalışan, aile birleşimiyle gelen eş ya da insani gerekçelerle koruma alan kişi; hepsinin kartı farklı bir yasal dayanakla verilse de genel adı aynı
Danışanlarımızın en sık yaşadığı sorun, vizeyle gelip kartın süresini ve uzatma takvimini gözden kaçırmak. Almanya’da randevu bulmak bazı şehirlerde haftalar sürebildiği için son haftaya kalmak ciddi stres yaratıyor. Aşağıda geçici oturum izninin mantığını, türlerini ve uzatma sürecini pratik örneklerle anlatıyoruz
Almanya geçici oturum izni nedir?
Almanya’da yabancıların kalış hakları ağırlıklı olarak Oturum Kanunu (Aufenthaltsgesetz) ile düzenleniyor. Bu kanun farklı oturum belgeleri tanımlıyor: geçici oturum izni (Aufenthaltserlaubnis), AB Mavi Kartı, kalıcı yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) ve AB uzun süreli ikamet izni bunların başlıcaları. Aufenthaltserlaubnis her zaman süreli ve her zaman bir amaca bağlı veriliyor
“Amaca bağlı” ifadesi önemli. Örneğin üniversite eğitimi için aldığınız oturum, sizi okumaya yetkilendiriyor ve öğrenciler için tanınan sınırlı çalışma hakkını veriyor. Eğitimi bırakıp tam zamanlı çalışmaya başlamak istediğinizde amaç değiştiği için yeni bir oturum türüne geçmeniz gerekiyor. Kartın arka yüzünde ya da ek sayfasında yazan çalışma izni notu (Erwerbstätigkeit ile ilgili ibareler) neyin serbest olduğunu gösteriyor
Kart, elektronik oturum kartı (elektronischer Aufenthaltstitel, kısaca eAT) şeklinde basılıyor. Üzerinde biyometrik fotoğrafınız, parmak izi verileriniz ve geçerlilik tarihi bulunuyor. Pasaportunuzun geçerlilik süresi kartın süresini doğrudan etkileyebiliyor; pasaportu kısa süre sonra bitecek birine çoğu zaman daha kısa süreli kart veriliyor
Aufenthaltserlaubnis türleri
Geçici oturum izinleri, kanunda yer aldıkları bölümlere göre birkaç ana gruba ayrılıyor. Hangi gruba girdiğiniz, hem haklarınızı hem de kalıcı oturuma ne zaman başvurabileceğinizi belirliyor
Eğitim amaçlı oturum
Üniversite eğitimi, hazırlık programları (Studienkolleg), dil kursları, mesleki eğitim (Ausbildung) ve öğrenci adaylığı gibi durumlar bu grupta yer alıyor. Üniversite öğrencilerinin yılda belirli bir gün sayısı kadar çalışma hakkı var ve bu sınır son düzenlemelerle genişletildi. Mezun olduktan sonra iş aramak için ayrı bir süreli oturum alınabiliyor. Eğitim yolunu ayrıntılı görmek isterseniz Almanya’ya eğitim amaçlı göç yazımıza bakabilirsiniz
Çalışma amaçlı oturum
Mesleki eğitimli nitelikli işgücü, üniversite mezunu nitelikli işgücü, araştırmacılar, BT uzmanları ve serbest meslek sahipleri gibi kategoriler bu gruba giriyor. 2024’te yürürlüğe giren düzenlemelerle tanınma süreçleri esnetildi ve iş arama amaçlı Fırsat Kartı (Chancenkarte) getirildi. Yüksek nitelikli çalışanlar için ayrıca AB Mavi Kartı bulunuyor; Mavi Kart teknik olarak ayrı bir oturum belgesi olarak düzenleniyor
Aile birleşimi amaçlı oturum
Almanya’da yaşayan bir Alman vatandaşının ya da oturum sahibi bir yabancının eşi, çocukları ve bazı durumlarda ebeveynleri bu grup kapsamında oturum alabiliyor. Eşler için temel düzeyde Almanca şartı birçok durumda aranıyor. Evlilik yoluyla gelen eşlerin sürecini Almanya aile birleşimi yazımızda ayrıntılı ele aldık; Alman vatandaşı çocuğu olan ebeveynlerin durumu için de çocuk yoluyla Almanya oturumu yazımıza göz atabilirsiniz
İnsani ve siyasi gerekçeli oturum
Mülteci statüsü ya da ikincil koruma alan kişiler, sınır dışı edilmesi mümkün olmayan bazı durumlar ve uzun süreli hoşgörü (Duldung) sonrası entegrasyon gösteren kişiler için tanımlanmış oturumlar bu grupta. Bu oturumların şartları ve süreleri diğerlerinden belirgin şekilde farklı
Türlerin kısa karşılaştırması
| Oturum amacı | Tipik kullanıcı | Çalışma hakkı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Üniversite eğitimi | Lisans ve yüksek lisans öğrencisi | Sınırlı | Bloke hesap ve düzenli ders ilerlemesi |
| Mesleki eğitim (Ausbildung) | Ausbildung öğrencisi | Eğitim kapsamında | Eğitim sözleşmesinin devamı |
| Nitelikli işgücü | Diploması tanınmış çalışan | Var, genellikle işle bağlantılı | İş değişikliğinde bildirim ve onay ihtiyacı |
| Aile birleşimi | Eş, çocuk | Genellikle var | Evlilik birliğinin devamı, Almanca şartı |
| İnsani koruma | Koruma statüsü alanlar | Statüye göre | Statü gözden geçirilebilir |
Vizeden oturum kartına geçiş
Türkiye’den Almanya’ya uzun süreli kalmak için gidenlerin büyük çoğunluğu önce ulusal vize (D tipi vize) alıyor. Bu vize genellikle birkaç aydan bir yıla kadar geçerli ve amacı, Almanya’ya girip orada oturum kartına başvurmanızı sağlamak. Türk vatandaşları için vize başvuruları Ankara’daki büyükelçilik ve İstanbul ile İzmir’deki başkonsolosluklar adına yetkili başvuru merkezleri üzerinden yürüyor
Almanya’ya vardıktan sonra yapmanız gerekenler genellikle şu sırayla ilerliyor
- Kalacağınız adresi birkaç hafta içinde belediyeye kaydettirmek (Anmeldung) ve kayıt belgesini almak
- Alman sağlık sigortası sistemine dahil olmak; çalışanlar ve öğrenciler için çoğu zaman yasal sigorta söz konusu
- Bağlı olduğunuz yabancılar dairesinden randevu almak; birçok şehirde bu iş artık çevrim içi formla yapılıyor
- Biyometrik fotoğraf, pasaport, kayıt belgesi, sigorta belgesi ve amaca göre ek belgelerle başvurmak
- Parmak izi verip kartın basılmasını beklemek; kart hazır olduğunda size haber veriliyor
Burada sık yaşanan bir aksilik, vizenin süresi dolmadan randevu alınamaması. Bu durumda yabancılar dairesine başvurunuzu yazılı olarak, mümkünse e-posta ya da çevrim içi formla, vizenin bitmesinden önce iletmeniz çok önemli. Başvurunun zamanında yapıldığının kanıtı, kalışınızın hukuken devam etmesini sağlıyor
Almanya geçici oturum izni nasıl uzatılır?
Geçici oturum izinleri amaca göre bir ile birkaç yıl arasında veriliyor. Süre bitmeden uzatma başvurusu yapmanız gerekiyor ve pratikte bu başvuruyu son tarihten en az altı ila sekiz hafta önce başlatmanızı öneriyoruz. Büyük şehirlerde yabancılar dairesinin yoğunluğu nedeniyle randevular uzun süre sonrasına verilebiliyor
Uzatmada temel soru, oturumun verildiği amacın hâlâ devam edip etmediği. Öğrenciyseniz kayıt belgesi ve not dökümü, çalışıyorsanız iş sözleşmesi ve son maaş bordroları, aile birleşimiyle geldiyseniz evliliğin sürdüğünü gösteren belgeler isteniyor. Bunlara ek olarak geçiminizin sağlandığını, sağlık sigortanızın devam ettiğini ve kayıtlı bir adresiniz olduğunu göstermeniz bekleniyor
Fiktionsbescheinigung nedir?
Uzatma başvurusunu zamanında yaptığınız halde karar çıkmadan kartınızın süresi dolarsa yabancılar dairesi size geçici bir belge veriyor: Fiktionsbescheinigung. Bu belge, başvurunuz sonuçlanana kadar mevcut oturum haklarınızın devam ettiğini gösteriyor. Ancak bu belgeyle bazı ülkelere seyahatte sorun yaşanabildiği için yurt dışı planlarınızı buna göre yapmanız gerekiyor
Bir örnek verelim: Berlin’de bir yazılım şirketinde çalışan bir danışanımız, kartının bitmesine üç hafta kala uzatma için randevu aradı ve en yakın tarihin iki ay sonra olduğunu gördü. Çevrim içi formla başvurusunu hemen iletti, kartı bittiğinde Fiktionsbescheinigung aldı ve işini kesintisiz sürdürdü. Ancak bu süreçte planladığı bir yurt dışı tatilini, dönüşte sorun yaşamamak için ertelemek zorunda kaldı
Amaç değişikliği ve iş değişikliği
Almanya geçici oturum izni bir amaca bağlı olduğu için hayatınızda önemli bir değişiklik olduğunda yabancılar dairesini bilgilendirmeniz gerekebiliyor. Eğitimini tamamlayıp işe başlayan bir mezun, eğitim oturumundan çalışma oturumuna geçiş için başvuru yapıyor. Bu geçiş genellikle Almanya içinden yapılabiliyor ve yeni bir vize gerektirmiyor
Çalışma oturumu sahipleri için iş değişikliği de dikkat isteyen bir konu. Son düzenlemelerle bazı kategorilerde işveren değişikliği kolaylaştırıldı, ama bazı durumlarda yeni işin oturum şartlarına uygun olduğunun yabancılar dairesine bildirilmesi ya da onaylatılması gerekiyor. İş değiştirmeden önce kartınızdaki ibareleri ve güncel kuralları kontrol etmenizi öneriyoruz
Geçici oturumdan kalıcı oturuma
Aufenthaltserlaubnis’in nihai hedefi çoğu kişi için kalıcı yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis). Genel kural olarak belirli bir süre geçici oturumla yaşamış olmak, emeklilik sigortasına düzenli prim ödemek, geçimini sağlamak, yeterli Almanca bilgisi ve Almanya’daki yaşam ve hukuk düzenine dair temel bilgiye sahip olmak gerekiyor. Gerekli süre oturum türüne göre değişiyor; nitelikli çalışanlar ve Mavi Kart sahipleri için daha kısa süreler öngörülüyor
Bu noktada eğitim süresinin hesaplanması, yurt dışında geçirilen uzun dönemler ve prim ödeme geçmişi gibi detaylar büyük fark yaratıyor. Almanya’da uzun vadeli yerleşim seçeneklerinin genel tablosunu Almanya’ya göç yolları yazımızda bulabilirsiniz. Güncel şartlar için Almanya’nın resmi göç portalı make-it-in-germany.com da başvurabileceğiniz güvenilir bir kaynak
Sık yapılan hatalar
- Uzatma başvurusunu kartın son haftalarına bırakmak
- Adres değişikliğini belediyeye ve gerekirse yabancılar dairesine bildirmemek
- Öğrenci oturumuyla izin verilen çalışma sınırını aşmak
- Uzun süre yurt dışında kalarak oturumun düşmesine yol açmak; altı aydan uzun ayrılıklarda oturum kural olarak sona erebiliyor
- Pasaport süresini takip etmemek ve kartla pasaportun uyumsuz kalması
- Amaç değiştiğinde, örneğin eğitimi bıraktığında, yabancılar dairesini bilgilendirmemek
Sık sorulan sorular
Almanya geçici oturum izni ile Schengen ülkelerine seyahat edebilir miyim?
Evet, geçerli bir Alman oturum kartı ile diğer Schengen ülkelerine kısa süreli seyahat edebiliyorsunuz. Genel kural her 180 günlük dönemde en fazla 90 gün kalış. Bu süre diğer ülkelerde çalışma hakkı vermiyor
Uzatma başvurusu reddedilirse ne olur?
Ret kararında genellikle ülkeden ayrılmanız için bir süre veriliyor ve karara itiraz ya da dava yolu belirtiliyor. Bu süreler kısa olabildiği için kararı aldığınız anda bir uzmana danışmanız önemli
Geçici oturumla Almanya’da şirket kurabilir miyim?
Bu, oturumunuzun türüne ve kartınızdaki çalışma ibaresine bağlı. Bazı oturumlar serbest çalışmaya izin verirken bazıları sadece bağımlı çalışmaya izin veriyor. Serbest meslek için ayrı bir oturum türü bulunuyor
Kartım kaybolursa ne yapmalıyım?
Önce polise kayıp ya da çalıntı bildirimi yapmanız, ardından yabancılar dairesinden yeni kart için randevu almanız gerekiyor. Bu süreçte seyahat etmeniz zorlaşabileceği için işlemleri hızlıca başlatmak en doğrusu
Planınızı birlikte yapalım
Almanya geçici oturum izni, doğru takip edildiğinde sizi kalıcı oturuma ve hatta vatandaşlığa taşıyabilecek bir basamak. Kartın amacını, süresini ve uzatma takvimini baştan net görmek, sonradan yaşanabilecek sıkıntıların çoğunu önlüyor
Almanya’daki oturum durumunuzu ya da gitmeden önceki planınızı değerlendirmek isterseniz ücretsiz danışmanlık formumuzu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi size uygun oturum türünü ve atmanız gereken adımları birlikte belirler
