Beslenme ve diyetetik, son yıllarda sağlık bilimleri fakültelerinin en çok tercih edilen bölümlerinden biri hâline geldi. Obezite, diyabet ve kalp hastalıkları gibi beslenmeyle doğrudan ilişkili sorunların artması, sporcu beslenmesine ve sağlıklı yaşama ilginin yükselmesi diyetisyenlere olan talebi her yıl artırıyor. Türkiye’de okumak isteyen yabancı öğrenciler arasında da bu bölüm, tıp ve diş hekimliğinin yoğun rekabetine girmeden sağlık alanında bir meslek edinmek isteyenler için cazip bir seçenek
Ancak bu bölüm sosyal medyada gördüğümüz «diyet listesi hazırlama» işinden çok daha fazlası. Biyokimya, fizyoloji, hastalıklarda beslenme ve gıda bilimi gibi ağır bilimsel dersler içeriyor. Bu yazıda bölümün içeriğini, Türkiye’de okumanın avantajlarını, kabul şartlarını ve mezuniyet sonrası kariyer seçeneklerini anlatıyoruz
Kısaca
- Beslenme ve diyetetik lisans programları Türkiye’de 4 yıl sürüyor
- Özel üniversitelerin bir kısmında İngilizce program seçeneği bulunuyor
- Son yıl büyük ölçüde hastanelerde ve kurumlarda uygulamalı eğitimle geçiyor
- Kimya ve biyoloji altyapısı ilk yılları rahat geçirmek için önemli
- Mezunlar hastane, klinik, spor kulüpleri, gıda sanayi ve toplu beslenme kurumlarında çalışabiliyor
Bölümde neler öğreniliyor?
İlk yıllar temel bilimlere ayrılıyor. Genel kimya, organik kimya, biyokimya, anatomi, fizyoloji ve mikrobiyoloji gibi dersler, besinlerin vücutta nasıl işlendiğini anlamak için gerekli altyapıyı oluşturuyor. Bu dersler özellikle lisede fen derslerinde zayıf olan öğrenciler için zorlayıcı olabiliyor
İkinci ve üçüncü yıllarda temel beslenme, besin kimyası, toplu beslenme sistemleri, anne ve çocuk beslenmesi, yaşlılıkta beslenme, hastalıklarda beslenme ve diyet tedavisi gibi mesleki derslere geçiliyor. Öğrenciler besinlerin enerji ve besin ögesi hesaplamalarını, menü planlamayı ve beslenme durumunun değerlendirilmesini uygulamalı olarak öğreniyor. Son yılda ise hastanelerde klinik uygulama, toplu beslenme kurumlarında yönetim stajı ve toplum beslenmesi uygulamaları yapılıyor
| Yıl | Ağırlıklı dersler |
|---|---|
| 1. yıl | Kimya, biyoloji, anatomi, beslenmeye giriş |
| 2. yıl | Biyokimya, fizyoloji, besin kimyası, temel beslenme |
| 3. yıl | Hastalıklarda beslenme, anne çocuk beslenmesi, toplu beslenme |
| 4. yıl | Klinik uygulama, kurum stajı, araştırma projesi |
Neden Türkiye’de okumalı?
Güçlü hastane ağı
Türkiye’nin büyük şehirlerindeki üniversite ve eğitim araştırma hastaneleri, öğrencilere çok çeşitli hasta gruplarıyla çalışma imkânı sunuyor. Yoğun bakım, onkoloji, nefroloji, pediatri ve diyabet klinikleri gibi alanlarda beslenme desteği verilen hastaları görmek, klinik diyetisyenlik için güçlü bir deneyim sağlıyor
Mutfak kültürü ve gıda çeşitliliği
Türk mutfağı, Akdeniz tipi beslenmenin birçok özelliğini taşıyan zengin bir mutfak. Zeytinyağlı yemekler, baklagiller, sebzeler ve fermente ürünler beslenme eğitimi için doğal bir laboratuvar gibi. Farklı kültürlerden gelen öğrencilerin kendi mutfaklarını Türk mutfağıyla karşılaştırması da mesleki bakış açısını genişletiyor
Erişilebilir maliyet
Avrupa ve Kuzey Amerika’daki benzer programlarla kıyaslandığında Türkiye’deki ücretler ve yaşam maliyeti çok daha erişilebilir. Özel üniversitelerde başarılı öğrencilere verilen burslar maliyeti daha da düşürebiliyor. Burs düzeni hakkında bilgi almak için özel üniversitelerde %100 burs yazımıza bakabilirsiniz
Kabul şartları
Yabancı öğrenciler beslenme ve diyetetik bölümüne lise diploma notu, SAT ya da üniversitelerin kendi sınavlarıyla başvurabiliyor. Lise diplomasının fen ağırlıklı olması, özellikle kimya ve biyoloji derslerini içermesi bekleniyor. İngilizce programlarda dil belgesi ya da hazırlık sınıfı, Türkçe programlarda ise belirli seviyede Türkçe belgesi gerekiyor. Türkçe programlar hasta ve danışanlarla iletişim açısından uzun vadede avantaj sağlıyor
Diyetisyenlerin çalışma alanları
- Hastanelerde klinik diyetisyenlik
- Özel beslenme ve diyet danışmanlık merkezleri
- Spor kulüpleri ve sporcu beslenmesi
- Okul, fabrika ve otel mutfakları gibi toplu beslenme kurumları
- Gıda sanayisinde ürün geliştirme ve kalite
- Kamu sağlığı programları ve uluslararası kuruluşlar
- Akademi ve araştırma
Son yıllarda online beslenme danışmanlığı da yaygınlaştı. Birden fazla dil bilen bir diyetisyen, farklı ülkelerdeki danışanlara uzaktan hizmet verebiliyor. Bu da yabancı öğrenciler için mezuniyet sonrası esnek bir kariyer yolu açıyor
Bu bölüm kimler için uygun?
İnsanlarla iletişim kurmayı seven, sabırlı, bilimsel düşünebilen ve davranış değişikliğinin zorluğunu anlayabilen öğrenciler bu meslekte başarılı oluyor. Diyetisyenlik, danışanın alışkanlıklarını değiştirmesine yardım etmeyi gerektiriyor ve bu da teknik bilgi kadar psikolojik yaklaşım ve iletişim becerisi istiyor. Sadece kendi kilo verme deneyimi nedeniyle bölümü seçmek isteyen öğrencilere, önce bölümün ders içeriğini incelemelerini tavsiye ediyoruz
Benzer bölümlerle karşılaştırma
Beslenme ve diyetetik ile kararsız kalan öğrenciler genelde hemşirelik, fizyoterapi, gıda mühendisliği ve eczacılık bölümlerine de bakıyor. Gıda mühendisliği daha çok üretim ve teknoloji odaklıyken diyetetik doğrudan insan sağlığı ve danışmanlık odaklı. Fizyoterapi ve hemşirelik ise hasta bakımında farklı roller üstleniyor. Bu bölümleri karşılaştırmak için fizyoterapi ve rehabilitasyon ve İngilizce hemşirelik yazılarımızı okuyabilirsiniz
Staj döneminde öğrencileri neler bekliyor?
Klinik stajlar, öğrencilerin teoride öğrendiklerini gerçek hastalarla buluşturduğu dönem. Bir diyetisyen adayı stajda hastanın dosyasını incelemeyi, laboratuvar sonuçlarını yorumlamayı, hastayla görüşme yapmayı ve hekimle birlikte beslenme planı oluşturmayı öğreniyor. Diyabet, böbrek yetmezliği, kanser ve kalp hastalıkları gibi durumlarda beslenme tedavisinin nasıl değiştiğini görmek, kitaplardan öğrenilemeyecek bir deneyim sunuyor. Yoğun bakımdaki hastalara enteral ve parenteral beslenme desteğinin nasıl planlandığı da bu dönemde gözlemleniyor
Toplu beslenme stajlarında ise öğrenciler hastane, okul ya da fabrika mutfaklarında yüzlerce kişilik menülerin nasıl planlandığını, maliyet hesaplarının nasıl yapıldığını ve gıda güvenliği kurallarının nasıl uygulandığını görüyor. Bu deneyim, özellikle yönetici olarak çalışmak isteyen mezunlar için değerli
Mezuniyet sonrası lisans ve tanınırlık
Türkiye’de diyetisyen olarak çalışmak için lisans diploması yeterli kabul ediliyor, ancak yabancı öğrencilerin Türkiye’de çalışabilmesi için çalışma izni gerekiyor. Kendi ülkenize dönmeyi planlıyorsanız o ülkede diyetisyenlik mesleğinin hangi kurum tarafından düzenlendiğini, diploma tanıma ve lisans sınavı gibi şartlar olup olmadığını önceden öğrenin. Bazı ülkeler belirli saatte klinik uygulama ya da ek sınav şartı arıyor. Lisansüstü eğitim düşünenler için klinik beslenme, sporcu beslenmesi ve halk sağlığı beslenmesi gibi alanlarda yüksek lisans programları bulunuyor
Öğrenciyken kendini geliştirmenin yolları
Beslenme ve diyetetik öğrencilerinin mezuniyet sonrası öne çıkmasını sağlayan şey çoğu zaman ders notlarından çok, okul dışında yaptıklarıdır. Üniversitelerin beslenme kulüplerinde yer almak, sağlık taramalarında ve farkındalık etkinliklerinde gönüllü çalışmak, hocaların yürüttüğü araştırma projelerinde veri toplama ya da analiz gibi görevler üstlenmek öğrencinin özgeçmişini güçlendiriyor. Bazı öğrenciler yaz aylarında özel diyet kliniklerinde ya da spor salonlarında gönüllü staj yaparak danışan iletişimi konusunda erken deneyim kazanıyor
Beslenme programlarında kullanılan analiz yazılımlarını öğrenmek, istatistik ve araştırma yöntemleri derslerine ekstra emek vermek ve bilimsel makale okuma alışkanlığı kazanmak da ileride hem klinikte hem akademide işe yarayan beceriler. Sosyal medyada beslenme içeriği üreten öğrencilerin ise bilimsel doğruluk ve etik kurallara özellikle dikkat etmesi gerekiyor, çünkü yanlış bilgi mesleki itibarı uzun süre etkileyebiliyor
Bölüm hakkında yaygın yanlış inanışlar
«Diyetisyen sadece kilo verdirir»
Kilo yönetimi mesleğin yalnızca bir parçası. Hastanelerde diyetisyenler kanser tedavisi gören hastaların, böbrek hastalarının, yeni doğanların ve yoğun bakımdaki hastaların beslenme tedavisinde kritik rol üstleniyor
«Bu bölümde matematik ve kimya yok»
Aksine, biyokimya ve besin kimyası bölümün temel taşları. Enerji ve besin ögesi hesaplamaları da günlük işin önemli bir kısmını oluşturuyor
Sık sorulan sorular
Beslenme ve diyetetik zor bir bölüm mü?
Özellikle ilk iki yıldaki kimya ve biyokimya dersleri zorlayıcı olabiliyor. Bu derslerde başarılı olan öğrenciler ilerleyen yıllarda daha rahat ediyor
Spor diyetisyeni olmak için ek eğitim gerekiyor mu?
Lisans eğitiminde sporcu beslenmesi dersleri yer alıyor, ancak bu alanda uzmanlaşmak için yüksek lisans, sertifika programları ve kulüplerde staj deneyimi büyük avantaj sağlıyor
Türkçe bilmeden staj yapabilir miyim?
İngilizce programlarda dersler İngilizce olsa da hastane stajlarında hastaların büyük kısmı Türkçe konuşuyor. Bu nedenle en az orta düzeyde Türkçe öğrenmek staj döneminde işinizi çok kolaylaştırıyor
Mezun olduktan sonra kendi danışmanlık merkezimi açabilir miyim?
Birçok diyetisyen kariyerinin ilerleyen yıllarında kendi danışmanlık merkezini açıyor. Ancak bunun için önce hastanede ya da bir klinikte deneyim kazanmak, farklı hasta gruplarını tanımak ve güvenilir bir danışan çevresi oluşturmak gerekiyor. Yabancı uyruklu mezunların Türkiye’de kendi işini kurabilmesi için ikamet ve çalışma statüsüne dair ek şartlar devreye giriyor, bu yüzden bu planı yapan öğrencilerin mezuniyet öncesinde hukuki çerçeveyi araştırması faydalı
Bölümde kız ve erkek öğrenci dengesi nasıl?
Bölümde kız öğrenci oranı yüksek olsa da erkek öğrencilerin sayısı özellikle sporcu beslenmesine ilginin artmasıyla birlikte yükseliyor
Başvuru için
Beslenme ve diyetetik okumayı düşünüyorsanız önce hedeflediğiniz üniversitelerin hastane bağlantılarını ve program dilini karşılaştırın. Size uygun üniversite listesini ve başvuru takvimini birlikte hazırlayabiliriz
