İngilizce Hazırlık Sınıfı: Muafiyet Sınavı ve Geçme Stratejileri

Kabul mektubu geldi, burs oranı da beklenenden iyi. Sonra e-postanın alt kısmında bir satır dikkat çekiyor: «İngilizce hazırlık sınıfı ile başlayacaksınız.» Bakü’den, Aşkabat’tan ya da Taşkent’ten bize yazan öğrencilerin önemli bir kısmı tam bu noktada telefonu açıp soruyor: Bir yıl kaybediyor muyum, bunu atlamanın yolu yok mu?

Yol var. Ama herkes için aynı yol değil. İngilizce hazırlık sınıfını bazen bir yıl kayıp gibi görmek yanlış; bazen de gerçekten gereksiz yere bir yıl ve bir yıllık masraf demek. Farkı anlamak için önce kendi seviyenize dürüstçe bakmak, sonra seçtiğiniz okulun kurallarını okumak gerekiyor. Aşağıda ikisini de adım adım konuşuyoruz.

İngilizce hazırlık sınıfı tam olarak ne işe yarıyor?

Türkiye’de eğitim dili tamamen ya da kısmen İngilizce olan lisans programları, öğrencinin derslere girmeden önce belirli bir dil seviyesine ulaşmasını şart koşar. Bu seviyeyi belgeleyemeyen öğrenci, bölüm derslerine başlamadan önce üniversitenin yabancı diller okulunda yoğun bir İngilizce programına alınır. Halk arasında buna kısaca «hazırlık» deniyor.

Program genelde iki dönem sürer ve haftada yirmi saatin üzerinde ders içerir. Okuma, yazma, dinleme ve konuşma ayrı ayrı çalışılır; birçok okulda akademik yazma ve sunum becerisine de ağırlık verilir. Seviyeler çoğunlukla başlangıçtan ileri seviyeye doğru kurlar şeklinde ilerler. Yılın sonunda yapılan yeterlik sınavını geçen öğrenci birinci sınıfa başlar.

Bizim gördüğümüz şu: hazırlığı ciddiye alan öğrenciler, birinci sınıfta İngilizce ders kitabı okurken ya da sınavda kompozisyon yazarken çok daha rahat ediyor. Muafiyeti zar zor geçenler ise ilk dönem zorlanabiliyor. Yani amaç yalnızca sınavı geçmek değil.

Muafiyet sınavında başarısız olan öğrenci aynı sınavın sonucuna göre bir kura yerleştirilir. Yani o sınav boşa gitmiyor: ne kadar iyi yaparsanız o kadar ileri bir seviyeden başlarsınız. Bazı okullarda üst kurdan başlayan öğrenciler ilk dönemin sonunda yeterlik sınavına girip bahar döneminde bölüme geçebiliyor. Bu imkânın olup olmadığını kayıt sırasında sormaya değer, çünkü yarım yıl kazanmak demek.

Muafiyet için hangi belgeler kabul ediliyor?

Çoğu üniversite uluslararası dil sınavlarını kabul eder. En yaygın olanları IELTS Academic ve TOEFL iBT. Bazı okullar PTE Academic, Cambridge sınavları ya da başka belgeleri de listeye ekliyor. Belgenin genelde son iki yıl içinde alınmış olması beklenir.

Kabul edilen puan aralığı okuldan okula, hatta aynı okulda bölümden bölüme değişebiliyor. Aşağıdaki tablo kesin bir liste değil; yıllar içinde karşılaştığımız tipik aralıkları gösteriyor. Güncel yıl için mutlaka ilgili üniversitenin yabancı diller okulunun sayfasını kontrol edin.

Tıp, hukuk ya da mütercim-tercümanlık gibi bölümler çoğu zaman daha yüksek puan bekler. Mühendislik ve işletmede alt sınır biraz daha esnek olabiliyor. Bu yüzden «IELTS 6 yeter mi?» sorusunun tek bir cevabı yok; bölüm adıyla birlikte sormak gerekiyor.

Lisede İngilizce okudum, bu sayılır mı?

Bazen sayılır. Eğitim dili İngilizce olan bir lisede okuduğunu belgeleyen ya da İngilizcenin resmi dil olduğu bir ülkeden gelen öğrencilere muafiyet tanıyan üniversiteler var. Ancak bu otomatik değil. Okulunuzdan eğitim dilini gösteren resmi bir yazı almanız ve üniversitenin bunu kabul edip etmediğini önceden yazılı olarak teyit etmeniz gerekir. Uluslararası okul diploması olan öğrenciler bile sonradan sınava çağrılabiliyor.

Üniversitenin kendi muafiyet sınavı nasıl geçilir?

Elinde IELTS ya da TOEFL olmayan öğrencilerin çoğu, okul başlamadan hemen önce üniversitenin kendi yeterlik sınavına girer. Bu sınav genelde eylül başında yapılır. Kayıttan sonra ikinci bir şans olarak dönem içinde ya da yıl sonunda tekrar düzenlenir.

Formatı okula göre değişse de çoğu sınav iki aşamalı. Önce çoktan seçmeli bir bölüm var: dil bilgisi, kelime, okuma ve dinleme. Bu aşamayı geçenler yazma ve bazen konuşma bölümüne alınıyor. Öğrencilerin en çok takıldığı yer yazma. Gramer bilgisi iyi olan, ama hiç akademik paragraf yazmamış biri burada puan kaybediyor.

Son iki ayda neye çalışmalı?

Genelde şunu öneriyoruz: kabul aldığınız an üniversitenin yabancı diller okulunun sitesine girin ve örnek sınav ya da sınav formatı açıklaması var mı bakın. Pek çok okul örnek soruları yayımlıyor. Sonra çalışmayı formata göre bölün.

• Her gün en az bir akademik metin okuyun ve ana fikri iki cümleyle kendi kelimelerinizle yazın.
• Haftada iki-üç kez 250 kelimelik bir görüş yazısı yazın ve mümkünse birine kontrol ettirin.
• Dinleme için ders anlatımı formatındaki kayıtları not alarak dinleyin; sınavda da çoğu zaman not almanız beklenir.
• Süre tutarak deneme çözün. Sınavda vakit yetmemesi, bilgi eksikliğinden daha sık karşılaştığımız bir sorun.

Bir de şu var: sınav günü Türkiye’ye yeni gelmiş olacaksınız. Yol yorgunluğu, yurt ayarlamaları, kayıt telaşı aynı haftaya denk geliyor. Mümkünse birkaç gün önceden gelin. Küçük gibi görünüyor ama fark ediyor.

Muafiyeti hiç denememek bazen daha mantıklı mı?

Evet, ve bunu açıkça söylemek gerekiyor. İngilizcesi orta seviyenin altında olan bir öğrenci muafiyet sınavını şans eseri geçse bile birinci sınıfta derslerden kopabiliyor. Bölüm dersleri İngilizce verildiğinde, hem konuyu hem dili aynı anda öğrenmek zorunda kalıyorsunuz. Bu da not ortalamasına, bazen de bursun devamına yansıyor.

Özellikle tıp gibi ağır bölümlerde hazırlık yılının bir kayıp olmadığını, aksine temel attığınız bir yıl olduğunu düşünüyoruz. Öte yandan zaten IELTS 6,5 seviyesinde olan bir öğrencinin, belgeyi zamanında almadığı için bir yıl hazırlıkta oturması gerçekten gereksiz bir kayıp. Bu farkı görmek için başvurudan önce bir deneme sınavına girmek bile yeterli bilgi veriyor.

Hazırlık yılının maliyeti ve burs

Çoğu özel üniversitede hazırlık yılı ayrı bir öğretim yılı olarak ücretlendirilir. Bazı okullarda ücret lisans ücretine yakın, bazılarında biraz daha düşük. En çok gözden kaçan nokta şu: kabul mektubundaki burs oranı hazırlık yılına da uygulanıyor mu? Kimi okul bursu hazırlıkta da geçerli sayıyor, kimisi yalnızca lisans yıllarına uyguluyor. Bunu kayıt öncesinde yazılı olarak sorun.

Ayrıca bir yıl fazladan konaklama, yemek ve ulaşım masrafı olduğunu da hesaba katın. Toplam bütçeyi çıkarırken hazırlıklı ve hazırlıksız iki senaryo yazmak en sağlıklısı. Eğer özel ile devlet üniversitesi arasında hâlâ karar vermediyseniz, özel ve devlet üniversitesi seçimini karşılaştırdığımız yazı maliyet tarafını da ayrıntılı ele alıyor.

Hazırlıkta kalırsanız ikamet ve günlük hayat

Hazırlık öğrencisi de üniversitenin kayıtlı öğrencisidir. Yani öğrenci belgesi alırsınız ve bununla öğrenci ikamet izni başvurusu yapabilirsiniz. Bazı aileler «hazırlıkta ikamet çıkıyor mu?» diye endişeleniyor; genel uygulamada çıkıyor, ancak süre ve belge listesi için öğrenci ikamet izni sürecini anlattığımız rehbere mutlaka göz atın. Randevuyu geciktirmemek önemli.

Günlük hayat açısından hazırlık yılı aslında iyi bir uyum dönemi. Ders yükü bölüme göre daha öngörülebilir, şehri tanımak, Türkçe öğrenmek ve arkadaş çevresi kurmak için zaman kalıyor. Hazırlıkta Türkçeyi de ilerletmiş öğrencilerin sonraki yıllarda staj ve yarı zamanlı iş bulmakta daha rahat ettiğini görüyoruz.

Hazırlığı geçemezseniz ne olur?

Yıl sonu yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci için okulların kuralları farklı. Çoğunda ikinci bir hazırlık yılı hakkı tanınır. Bu ikinci yıl da başarısız biterse kayıt silinebilir ya da öğrenciye aynı bölümün Türkçe programı varsa oraya geçiş önerilebilir. Bazı öğrenciler ise başka bir şehirde, başka bir okulda yeniden başlamayı tercih ediyor; bu durumda yatay geçiş şartlarını önceden öğrenmek işinize yarar, çünkü hazırlıkta olan öğrenci için yatay geçiş genelde mümkün değil.

Devamsızlık konusunu da hafife almayın. Hazırlıkta devam zorunluluğu genelde sıkı uygulanıyor ve devamsızlıktan kalan öğrenci yıl sonu sınavına bile alınmayabiliyor.

Sık sorulan sorular

İngilizce hazırlık sınıfı zorunlu mu?

Eğitim dili İngilizce olan bir programa kayıt olduysanız ve geçerli bir dil belgeniz yoksa, evet. Muafiyet sınavını geçerseniz doğrudan birinci sınıfa başlarsınız.

Hazırlık sınıfı kaç yıl sürer?

Normalde bir akademik yıl, yani iki dönem. Başarısız olan öğrenciye çoğu okulda bir yıl daha hak tanınır.

IELTS kaç olursa hazırlıktan muaf olurum?

Yaygın aralık yaklaşık 5,5 ile 6,5 arası, ama bölüme göre değişiyor. Kesin puanı okulun güncel yılın yönergesinden kontrol edin.

Bir üniversitenin muafiyet sınavı başka üniversitede geçerli mi?

Çoğu zaman hayır. Bazı okullar karşılıklı kabul edebilir ama buna güvenmeyin; uluslararası sınav belgesi her yerde daha kolay kabul görür.

Hazırlık yılında burs devam eder mi?

Okula göre değişir. Kayıt sırasında bursun hazırlık yılını kapsayıp kapsamadığını yazılı olarak teyit etmenizi öneriyoruz.

Şimdi ne yapmalı?

Önce gerçekçi bir seviye tespiti yapın: bir deneme IELTS ya da TOEFL sınavı bu iş için yeterli. Sonra hedeflediğiniz okulların hazırlık kurallarını ve burs koşullarını yan yana koyun. Puanınız sınırdaysa resmi sınava kayıttan önceki iki-üç ayı yalnızca yazma ve dinleme çalışmasına ayırın.

Türkiye’de eğitimin genel çerçevesini merak ediyorsanız uluslararası öğrenciler için Türkiye’de eğitim yazımız iyi bir başlangıç noktası. Programların resmi tanınırlığı için YÖK sayfası da güvenilir kaynak. Saya Group olarak İstanbul ofisimizde başvuru, burs görüşmesi ve ikamet adımlarında öğrencilere eşlik ediyoruz; hangi okulda muaf olabileceğinizi birlikte bakmak isterseniz bize yazmanız yeterli.