Türkiye’de üniversiteye başlayan yabancı öğrencilerin aklındaki ilk sorulardan biri, mezun olduktan sonra Türk vatandaşı olup olamayacakları. Sosyal medyada “4 yıl oku, pasaportunu al” gibi iddialar dolaşınca beklenti de yükseliyor. Biz bu yazıda eğitim yoluyla Türk vatandaşlığı konusunu, danışanlarımıza anlattığımız haliyle, abartmadan ve korkutmadan ele alıyoruz
Kısa cevap şu: Türk mevzuatında öğrenciliğe doğrudan vatandaşlık veren bir hüküm yok. Ancak Türkiye’de okumak, dili öğrenmek, burada diploma almak ve mezuniyetten sonra yasal olarak çalışmak, ileride vatandaşlığa giden yolun en sağlam temellerinden biri olabiliyor. Fark, süreyi doğru hesaplamakta ve hangi izinle kaç yıl geçirdiğinizi bilmekte
Eğitim yoluyla Türk vatandaşlığı diye bir yol var mı?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, yabancıların vatandaşlığı sonradan kazanmasını birkaç başlık altında düzenliyor: genel yoldan (ikamete dayalı) kazanma, istisnai yoldan kazanma, evlilik yoluyla kazanma ve evlat edinme gibi. Bu başlıkların hiçbiri “öğrenci” ya da “mezun” diye ayrı bir kategori içermiyor
Yani “öğrenci vatandaşlık” programı diye bir şey bulunmuyor. İnternette karşınıza çıkan bu tür ifadeler genellikle ya yatırım yoluyla vatandaşlığı, ya da öğrencilikten sonra çalışıp ikamet süresini doldurmayı anlatıyor. Bir danışmanın size “okulu bitirince vatandaşlık garantili” demesi, ciddi bir uyarı işareti olarak görülmeli
Türk vatandaşlığına giden genel yolları ayrı bir yazıda anlattık: Türk vatandaşlığı nasıl alınır rehberimize bakarak tüm seçenekleri bir arada görebilirsiniz. Burada ise öğrenciye özel tabloya odaklanıyoruz
Öğrenci ikamet izni vatandaşlık süresine sayılır mı?
Asıl kritik soru bu. Genel yoldan vatandaşlık için başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak gerekiyor. Pek çok öğrenci, dört ya da altı yıllık eğitimini bu beş yıla ekleyebileceğini düşünüyor
Uygulamada durum bu kadar basit değil. Öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürelerin vatandaşlık başvurusunda ikamet süresi olarak dikkate alınmadığı ya da sınırlı şekilde değerlendirildiği yönünde yaygın bir uygulama var. Bu nedenle başvuruya hazırlanırken öğrencilik yıllarını hesaba katmadan plan yapmak daha güvenli. Kesin değerlendirme için başvuru yapacağınız İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nden güncel uygulamayı teyit etmenizi öneririz
Uzun dönem ikamet izninde ise kural daha net: Kanuna göre öğrenim amacıyla geçirilen sürelerin yarısı sekiz yıllık süre hesabına katılıyor. Öğrenci ikamet izninin genel işleyişini öğrenci ikamet izni yazımızda ayrıntılı ele aldık
Mezuniyetten sonra çalışarak vatandaşlığa giden yol
Öğrencilerin büyük çoğunluğu için en gerçekçi senaryo şu: Okul bitiyor, Türkiye’de bir işveren buluyorsunuz, çalışma izni alıyorsunuz ve bu izinle yıllar geçiriyorsunuz. Çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçtiği için bu süre genel yoldan vatandaşlık hesabında esas alınan ikamet süresi oluyor
Türk üniversitesinden mezun olmak bu aşamada size ciddi avantaj sağlıyor. Türkçeniz gelişmiş oluyor, diplomanızın denkliğiyle uğraşmıyorsunuz, iş ağınızı okurken kurmaya başlıyorsunuz. İşverenler de Türkiye’de okumuş bir yabancıyı istihdam etmeye genellikle daha sıcak bakıyor
Genel yoldan vatandaşlık için temel şartlar
- Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak
- Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl Türkiye’de ikamet etmiş olmak
- Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek, örneğin burada çalışmak, ev kiralamak veya mülk edinmek
- Genel sağlık açısından tehlike oluşturan bir hastalığı bulunmamak
- İyi ahlak sahibi olmak ve milli güvenlik ile kamu düzeni açısından engel taşımamak
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
- Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
“Kesintisiz” ifadesi de önemli. Bu beş yıl içinde yurt dışında geçirilen toplam sürenin belirli bir sınırı aşmaması gerekiyor. Mezuniyetten sonra memleketine uzun süre gidip gelen öğrenciler bu noktada sürpriz yaşayabiliyor
Uzun dönem ikamet izni ve öğrencilik yılları
Vatandaşlıkla karıştırılan bir başka statü de uzun dönem ikamet izni. Bu izin, Türkiye’de kesintisiz sekiz yıl yasal olarak ikamet etmiş yabancılara verilen süresiz bir oturum. Vatandaşlık değil, oy kullanma hakkı da vermiyor ama çalışma ve yaşama açısından geniş haklar tanıyor
Öğrenciler için buradaki avantaj, öğrenim süresinin yarısının hesaba katılması. Örneğin dört yıllık lisans eğitimi yaklaşık iki yıl olarak sayılabiliyor; geri kalan altı yılın ise çalışma izni veya diğer ikamet türleriyle tamamlanması gerekiyor. Ayrıntılar için uzun dönem ikamet izni sayfamızı inceleyebilirsiniz
| Statü | Gereken süre | Öğrencilik yılları | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Genel yoldan vatandaşlık | Kesintisiz 5 yıl ikamet | Uygulamada genellikle tam sayılmıyor | Türk vatandaşlığı |
| Uzun dönem ikamet izni | Kesintisiz 8 yıl ikamet | Yarısı sayılıyor | Süresiz oturum |
| Turkuaz Kart | Süre şartı yok, nitelik şartı var | Doğrudan etkisi yok | Süresiz çalışma ve ikamet, istisnai vatandaşlık imkanı |
| Evlilik yoluyla vatandaşlık | En az 3 yıllık evlilik | İlgisiz | Türk vatandaşlığı |
Eğitim yoluyla Türk vatandaşlığına daha hızlı ulaşmanın istisnai yolları
Kanun, beş yıl şartını beklemeden istisnai yoldan vatandaşlık verilmesine de imkan tanıyor. Bu yol; bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçmiş ya da geçeceği düşünülen kişiler, belirli yatırımları yapanlar ve Turkuaz Kart sahipleri gibi grupları kapsıyor
Öğrenciler açısından bu yol nadiren gündeme geliyor, ama tamamen kapalı da değil. Örneğin doktora sonrası Türkiye’de araştırmacı olarak önemli çalışmalar yürüten, uluslararası başarı kazanan bir sporcu ya da sanatçı olan veya nitelikli bir mesleki kariyer kuran mezunlar ileride bu kapsamda değerlendirilebiliyor. Karar idarenin takdirinde olduğu için kimse bunun garantisini veremez
Nitelikli mezunlar için ilginç bir ara adım da Turkuaz Kart. Eğitim düzeyi, mesleki deneyim ve gelir gibi kriterlerle değerlendirilen bu kart, süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlıyor ve sahiplerine istisnai yoldan vatandaşlık başvurusu imkanı tanıyor. Ayrıntıları Turkuaz Kart yazımızda bulabilirsiniz
Bir öğrencinin yol haritası: Gerçekçi bir senaryo
Danışanlarımızdan birinin durumunu, ismini değiştirerek ama ayrıntıları sadeleştirerek anlatalım. Azerbaycan’dan gelen Leyla, İstanbul’da dört yıllık bilgisayar mühendisliği okudu. İkinci sınıfta vatandaşlık için ne yapması gerektiğini sordu ve ona şu planı önerdik
- Öğrencilik döneminde ikamet iznini hiç aksatmadan yenilemek ve kayıtlarını düzenli tutmak
- Türkçesini akademik değil, iş hayatında kullanılabilecek seviyeye getirmek
- Son sınıfta staj yaptığı şirketle mezuniyet sonrası iş görüşmelerine başlamak
- Mezuniyetin hemen ardından çalışma izni başvurusunu işvereniyle birlikte yapmak, ikamet boşluğu bırakmamak
- Çalışma izniyle beş yılı doldurduktan sonra genel yoldan vatandaşlık başvurusu yapmak
Bu senaryoda Leyla vatandaşlığa okula başladıktan yaklaşık dokuz-on yıl sonra başvurabilecek durumda. Kulağa uzun geliyor ama bu süre boyunca Türkiye’de yasal olarak yaşıyor, çalışıyor ve kariyerini kuruyor. Öğrencilik yıllarını boşa saymıyoruz; onlar dil, diploma ve iş ağı açısından vatandaşlığa hazırlık dönemi
Öğrencilerin sık yaptığı hatalar
- İkamet izni süresi dolduktan sonra yenilemeyi geciktirmek. Kısa süreli boşluklar bile kesintisizlik şartını tehlikeye sokabiliyor
- Mezuniyet sonrası çalışma iznini almadan işe başlamak. Kayıt dışı çalışma hem işverene hem de çalışana ciddi yaptırımlar getiriyor
- Öğrenci ikamet iznindeyken uzun süre yurt dışında kalmak
- “Öğrenci vatandaşlık” vaadiyle para isteyen aracılara güvenmek
- Türkçeyi sadece derslerde kullanmak. Vatandaşlık mülakatında günlük hayatta rahat iletişim kurabilmeniz bekleniyor
Sık sorulan sorular
Türkiye’de dört yıl okursam vatandaşlığa başvurabilir miyim?
Hayır, öğrencilik tek başına vatandaşlık başvurusu için yeterli değil. Mezuniyet sonrasında çalışma izni gibi bir ikamet türüyle beş yıllık süreyi tamamlamanız ve diğer şartları karşılamanız gerekiyor
Türkiye Bursları ile okuyanlara vatandaşlık veriliyor mu?
Burslu olmak otomatik bir vatandaşlık hakkı sağlamıyor. Burslu öğrenciler de diğer yabancı öğrenciler gibi mezuniyet sonrası genel ya da istisnai yollarla değerlendiriliyor. Bazı burs programlarında mezuniyet sonrası ülkeye dönüşle ilgili beklentiler de olabiliyor
Yüksek lisans ve doktora süreleri farklı mı sayılıyor?
Lisansüstü öğrenim de öğrenim amaçlı ikamet olarak değerlendiriliyor. Ancak doktora sırasında üniversitede araştırma görevlisi gibi bir pozisyonda çalışıyor ve çalışma izniniz varsa durum değişebiliyor
Başvuruyu nereye yapıyorum?
Genel yoldan vatandaşlık başvuruları ikamet ettiğiniz ildeki İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yapılıyor. Güncel belge listesi ve randevu bilgileri için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü sitesini kontrol edebilirsiniz
Planınızı erken yapın
Eğitim yoluyla Türk vatandaşlığı hedefiniz varsa en büyük avantajınız zaman. Birinci ya da ikinci sınıfta doğru planı yapan bir öğrenci, mezuniyet anında boşluksuz bir şekilde çalışma iznine geçebiliyor ve yıllarını kaybetmiyor. Son sınıfta panikle araştırmaya başlayanlar ise çoğu zaman ikamet boşlukları ve aceleyle alınmış kararlar yüzünden süreyi uzatıyor
Kendi durumunuza göre bir yol haritası çıkarmak isterseniz ücretsiz danışmanlık formunu doldurabilirsiniz. Saya Group ekibi ikamet geçmişinizi ve hedeflerinizi birlikte değerlendirip size uygun adımları belirler
