Avrupa’da Öğrenci Olmanın Gerçek Maliyeti: Ülke Ülke

Avrupa’da öğrenci maliyeti konusu açıldığında görüşmelerimizde neredeyse hep aynı cümleyi duyuyoruz: “Almanya’da okul ücretsizmiş, o zaman çok masraf olmaz.” Okul ücretsiz olabilir. Ama kira, sigorta, vize için bloke hesap ve ilk ayın depozitoları bir araya geldiğinde, ailelerin kafasındaki rakam ile gerçek rakam arasında ciddi bir fark çıkıyor.

Aşağıda Almanya, Hollanda, İtalya, Polonya ve Macaristan için bir öğrencinin yıllık ve aylık masraflarını kalem kalem bulacaksınız. Rakamlar yaklaşık; şehre, yaşam tarzına ve kur hareketlerine göre değişiyor. Yine de plan yaparken elinizde sağlam bir çerçeve olsun istedik.

Avrupa’da öğrenci maliyeti neden yanlış hesaplanıyor?

İlk hata, okul ücretini tek kalem gibi görmek. Bir öğrencinin Avrupa’daki masrafı aslında dört parçadan oluşuyor: okul ücreti (varsa), barınma, günlük yaşam ve “görünmeyen” kalemler. Son grup en çok atlanan kısım. Vize harcı, belge çevirileri, uçak bileti, ilk ay için iki-üç kira tutarında depozito, oturum kartı harcı, sağlık sigortası, laptop, kış kıyafeti…

İkinci hata, Türkiye’deki alışkanlıkla dışarı yemeği hesaba katmamak. Türkiye’de bir öğrencinin aylık harcamasını merak ediyorsanız Türkiye’de öğrenci aylık bütçesi üzerine hazırladığımız gerçek rakamlı yazıya bakabilirsiniz; kıyas yaptığınızda Avrupa’da özellikle kira ve dışarıda yemek tarafında farkın ne kadar açıldığını göreceksiniz.

Üçüncüsü de kur. Euro bazlı bir bütçeyi TL’den beslerken, yıl içinde kurdaki hareket planı bozabiliyor. Biz genelde ailelere hesapladıkları toplamın üzerine en az yüzde 15–20 pay bırakmalarını öneriyoruz.

Ülke ülke yaklaşık aylık ve yıllık masraflar

Aşağıdaki tablo, orta büyüklükteki bir üniversite şehrinde, ev arkadaşıyla ya da yurtta kalan, ölçülü yaşayan bir öğrenci için yaklaşık aralıkları gösteriyor. Münih, Amsterdam, Milano gibi pahalı şehirlerde üst sınırın da üzerine çıkmak çok kolay.

Bu rakamlar bir başlangıç noktası. Başvurduğunuz üniversitenin kendi sayfasındaki “cost of living” tahminine ve güncel yılın vize şartlarına mutlaka bakın.

Almanya: okul ücretsiz, ama hesap kira ile başlıyor

Almanya’daki devlet üniversitelerinin büyük çoğunluğunda öğrenim ücreti yok. Her dönem ödenen bir katkı payı (Semesterbeitrag) var; bu tutar çoğu üniversitede toplu taşıma biletini de içeriyor ve yaklaşık birkaç yüz euro düzeyinde. Baden-Württemberg gibi bazı eyaletler ise AB dışından gelen öğrencilerden dönemlik ücret alıyor. Başvurmadan önce eyaletin güncel kuralına bakmak gerekiyor.

Asıl kalem kira. Öğrenci yurtları (Studentenwerk) uygun fiyatlı ama bekleme listeleri uzun; bazı şehirlerde aylarca sürebiliyor. Yurt çıkmazsa WG denilen ortak evlerde oda aramak gerekiyor. Münih, Frankfurt, Hamburg gibi şehirlerde tek bir oda için ödenen para, Leipzig ya da Magdeburg’daki bütün bir aylık bütçeye yakın olabiliyor.

Bloke hesap gerçekte ne demek?

Öğrenci vizesi için Almanya, bir yıllık yaşam masrafını karşılayabildiğinizi göstermenizi istiyor. Bunun en yaygın yolu bloke hesap (Sperrkonto). Parayı önceden yatırıyorsunuz, Almanya’ya geldikten sonra her ay belirli bir kısmını çekebiliyorsunuz. Tutar her yıl güncelleniyor; son yıllarda yıllık yaklaşık 11.000–12.000 euro aralığındaydı. Başvuru döneminde güncel rakamı mutlaka kontrol edin.

Ailelerin gözden kaçırdığı nokta şu: bloke hesap bir masraf değil, sizin paranız. Ama vize başvurusundan aylar önce bu tutarı tek seferde ayırmanız gerekiyor. Nakit akışını buna göre planlamak lazım.

Türk lise diplomasıyla doğrudan lisansa giremeyen öğrenciler için Studienkolleg yılı da hesaba eklenmeli. Bu, bir yıl daha yaşam masrafı demek.

Hollanda: kaliteli eğitim, ama en zor kalem konut

Hollanda’da İngilizce program seçeneği çok geniş ve eğitim kalitesi yüksek. Fakat AB dışından gelen öğrenciler için okul ücreti ciddi bir rakam. Üstüne bir de konut sorunu ekleniyor. Amsterdam, Utrecht, Rotterdam gibi şehirlerde öğrencilerin dönem başladığında hâlâ oda aradığını sık görüyoruz.

Bizim önerimiz: Hollanda’yı düşünüyorsanız kabul mektubu geldiği gün konut aramaya başlayın. Üniversitenin kendi konut ortaklıkları varsa ilk onlara başvurun. Sosyal medyada “oda kiralıyorum” ilanlarında ön ödeme isteyen kişilere karşı da dikkatli olun; dolandırıcılık bu pazarda maalesef yaygın.

Sağlık sigortası da Hollanda’da ayrı bir kalem. Çalışmaya başlayan öğrencinin sigorta durumu değişebiliyor, bu yüzden iş bulduğunuzda sigortanızı tekrar gözden geçirmeniz gerekiyor.

İtalya: doğru planlanırsa Avrupa’nın en uygun seçeneklerinden

İtalya’da devlet üniversitelerinin ücreti ailenin gelir ve varlık durumuna göre belirleniyor. Yurt dışından gelen öğrenciler için bu, ailenin Türkiye’deki gelir belgelerinin İtalya’nın istediği formatta hazırlanması anlamına geliyor. Belgeleri eksiksiz hazırlayan öğrenci, hem düşük ücret diliminden faydalanabiliyor hem de bölgesel DSU bursuna başvurabiliyor.

DSU bursu bölgeye göre değişiyor; bazı bölgelerde nakit destek, yemekhane hakkı ve yurt imkânı birlikte veriliyor. Ama burs garanti değil ve başvuru tarihleri katı. Tarihi kaçıran öğrenci, bütün yılı tam maliyetle geçirmek zorunda kalabiliyor.

Milano ve Roma pahalı. Padova, Pavia, Bologna gibi şehirlerde de kira son yıllarda yükseldi, ama daha küçük üniversite şehirlerinde aylık bütçe hâlâ makul seviyelerde kalabiliyor.

Polonya ve Macaristan: düşük yaşam maliyeti, ücretli programlar

Orta Avrupa, özellikle tıp ve diş hekimliği düşünen aileler için sık gündeme geliyor. Burada denge farklı: yaşam maliyeti Batı Avrupa’ya göre belirgin şekilde düşük, ama İngilizce programlar ücretli. İngilizce tıp için yıllık ücret yaklaşık 12.000 ile 20.000 euro ve üzeri arasında değişiyor; altı yıllık bir programda toplam rakam epey büyüyor.

Budapeşte ve Varşova’da kiralar son birkaç yılda hızlı arttı. Debrecen, Pécs, Szeged, Lodz, Lublin gibi şehirler daha uygun. Tıp okuyup Türkiye’ye dönmeyi düşünen öğrencilerin denklik ve STS sürecini de baştan planına koyması gerekiyor; bu da zaman ve masraf demek.

Çalışarak masrafı karşılamak mümkün mü?

Kısmen evet. Çoğu Avrupa ülkesinde öğrenci vizesiyle haftada belirli saatlere kadar çalışmak serbest. Ama iki şeyi net söylemek lazım. Birincisi, ilk aylarda iş bulmak zaman alıyor; dil bilmeyen öğrenci için seçenekler daha az. İkincisi, part-time gelir genelde kirayı ve günlük masrafın bir kısmını karşılar, okul ücretini karşılamaz.

Hangi ülkede haftada kaç saat çalışılabildiğini, hangi işlerin öğrenciler için gerçekçi olduğunu yurt dışında okurken çalışma kurallarını ülke ülke anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık. Bütçenizi kurarken biz ilk yıl için çalışma gelirini hiç hesaba katmamanızı öneriyoruz. Gelirse güzel bir ek olur.

İlk ay neden bu kadar pahalı?

Ailelerin en çok şaşırdığı dönem ilk ay. Çünkü aynı anda şunlar ödeniyor: depozito (çoğu zaman iki-üç aylık kira), ilk ayın kirası, oturum kartı ve kayıt harçları, sigorta, telefon hattı, toplu taşıma kartı, eve gereken temel eşyalar. Buna bir de Türkiye’den çıkmadan önceki vize, çeviri ve uçak masrafları ekleniyor.

Kabaca bir fikir vermek gerekirse, ilk ay ve öncesindeki hazırlık süreci için normal bir ayın iki ila üç katı bir tutar ayırmak gerçekçi. Bunu bilen aile panik yapmıyor.

Masrafı gerçekten düşüren birkaç karar

Şehir seçimi, ülke seçiminden bile daha fazla fark yaratabiliyor. Aynı ülkede büyük şehir ile orta ölçekli üniversite şehri arasındaki kira farkı yüzde 40–50’yi bulabiliyor. Yurt başvurusunu erken yapmak, ev arkadaşıyla kalmak, öğrenci indirimli ulaşım kartı almak ve evde yemek yapmak da bütçeyi belirgin rahatlatıyor. Burslar ayrıca bir konu; İtalya’nın DSU’su, Almanya’da DAAD programları gibi seçenekleri araştırmak için DAAD’ın resmi sitesine göz atabilirsiniz.

Avrupa ile Türkiye’yi karşılaştırınca

Bazı aileler bu hesabı yaptıktan sonra Türkiye’deki özel üniversite seçeneklerini de masaya koyuyor. Bu kötü bir fikir değil. Türkiye’de özellikle İstanbul’da kira artışları ciddi olsa da toplam yaşam maliyeti hâlâ Batı Avrupa’nın altında. İstanbul’da öğrenci hayatının yurt, ulaşım ve aylık bütçe tarafını ayrı bir yazıda anlattık. Yabancı uyruklu öğrenciler açısından Türkiye’nin nasıl bir seçenek olduğunu merak edenler ise uluslararası öğrenciler için Türkiye’de eğitim yazımızı okuyabilir.

Bizim gördüğümüz: doğru karar genelde “en ucuz ülke” değil, ailenin dört-altı yıl boyunca rahatça sürdürebileceği plan. İlk yılı zorla çıkarıp ikinci yılda bütçe yetmediği için geri dönen öğrenci, hiç gitmeyen öğrenciden daha fazla kaybediyor.

Sık sorulan sorular

Avrupa’da en ucuz okunabilecek ülke hangisi?

Tek bir cevap yok. Okul ücreti açısından Almanya ve gelire göre ücret uygulayan İtalya öne çıkıyor. Yaşam maliyeti açısından Polonya ve Macaristan daha uygun. Ama program ücretli ise toplam hesap değişiyor. Programı ve şehri birlikte değerlendirmek gerekiyor.

Almanya’da aylık ne kadar para gerekir?

Orta büyüklükte bir şehirde ölçülü yaşayan bir öğrenci için yaklaşık 950 ile 1.300 euro arası gerçekçi bir aralık. Büyük şehirlerde bu rakam rahatlıkla daha yükseğe çıkabiliyor. Vize için istenen bloke hesap tutarı ise her yıl güncelleniyor.

Avrupa’da öğrenci maliyeti burslarla ne kadar düşer?

Bursun türüne bağlı. İtalya’daki DSU gibi bölgesel burslar barınma ve yemeği de kapsayabildiği için masrafı ciddi düşürebiliyor. Üniversitelerin kısmi ücret indirimleri ise genelde sadece okul ücretine etki ediyor.

Ailenin gelir belgesi neden isteniyor?

İki sebeple. Vize başvurusunda öğrencinin kendini geçindirebileceğini göstermek için; bazı ülkelerde de (örneğin İtalya’da) okul ücretini ve burs hakkını belirlemek için. Belgelerin çevirisi ve tasdiki zaman aldığı için erkenden hazırlamakta fayda var.

Okurken çalışarak masrafları tamamen karşılayabilir miyim?

Çoğu durumda hayır. Part-time gelir yardımcı olur ama ilk yıl için ana bütçe olarak görülmemeli.

Şimdi ne yapmalı?

Önce ailece gerçekçi bir yıllık rakam belirleyin ve üzerine pay bırakın. Sonra bu rakamın hangi ülkelerde, hangi şehirlerde ve hangi programlarda yettiğine bakın. Ülke listesini bütçeden sonra çıkarmak, tersine göre çok daha az hayal kırıklığı yaratıyor.

Saya Group olarak İstanbul ofisimizde bu hesabı ailelerle birlikte yapıyoruz: ülke ve şehir seçimi, burs başvuruları, vize için mali belgeler. İlk görüşme ücretsiz.