Yurt Dışında Okurken Çalışmak: Ülkelere Göre Kurallar

Velilerle yaptığımız görüşmelerde bütçe konusu açıldığında hemen ardından gelen soru şu: «Çocuk orada çalışıp masrafının bir kısmını çıkarabilir mi?» Yurt dışında okurken çalışmak mümkün, ama her ülkede ayrı kurallarla, saat sınırlarıyla ve çoğu zaman bir izin sürecinden geçerek.

Bu kuralları bilmeden yola çıkmak iki şekilde zarar veriyor: ya bütçe hesabı tutmuyor, ya da öğrenci farkında olmadan oturum iznini riske atacak bir işe giriyor. Aşağıda hem yurt dışına giden Türk öğrenciler hem de Türkiye’de okuyan yabancı öğrenciler için genel tabloyu anlatıyoruz.

Önce beklentiyi doğru koyalım

Öğrenci işleri genellikle kafe, restoran, market, depo, kurye ya da üniversite içindeki asistanlık gibi pozisyonlar. Saatlik ücretler ülkenin asgari ücretine yakın oluyor. Haftada yirmi saat civarında çalışan bir öğrenci, çoğu Avrupa şehrinde kirasının ve mutfak masrafının bir kısmını karşılayabiliyor. Ama öğrenim ücretini, ilk ayların masrafını ya da vize için istenen finansal kanıtı bu gelirle karşılamak mümkün değil.

Bizim gördüğümüz en büyük hata, ailenin «gidince çalışır, kendini döndürür» diyerek bütçeyi eksik planlaması. İlk iş genelde iki üç ay içinde bulunuyor, bazen daha da uzun sürüyor. Dil bilmeyen ya da yerel dili yeni öğrenen öğrenciler için bu süre uzayabiliyor.

Bir de ders yükü var. Özellikle tıp, mühendislik ve yoğun yüksek lisans programlarında haftada yirmi saat çalışmak notlara doğrudan yansıyor. Kaldığınız dersler yüzünden süreniz uzarsa, kazandığınızdan fazlasını kaybedersiniz.

Yurt dışında okurken çalışmak: ülkelere göre kurallar

Aşağıdaki tablo, uluslararası (AB dışı) öğrenciler için genel çerçeveyi gösteriyor. Kurallar sık değişiyor ve ayrıntılar programa, oturum iznine ve iş türüne göre farklılaşabiliyor. Güncel yıl için mutlaka ilgili ülkenin resmi göç ya da çalışma sayfasını kontrol edin.

Avrupa’da dikkat edilmesi gerekenler

Almanya: gün hesabını iyi tutun

Almanya’da sınır haftalık saat yerine yıllık gün üzerinden hesaplanıyor. Dört saate kadar çalıştığınız günler yarım gün sayılabiliyor. Bu sistem esneklik sağlıyor, ama hesabı tutmayan öğrenciler yılın sonuna doğru sınırı aştığını fark edebiliyor. Bir de mini job ve vergi kuralları var; kazancınız belli bir eşiği geçtiğinde sosyal güvenlik ve vergi tarafı değişebiliyor. İlk işinize başlamadan önce sözleşme türünü anlamanızı öneriyoruz.

Studienkolleg ya da dil kursu aşamasındaki öğrenciler için kurallar daha sıkı olabiliyor. Lisansa başlamadan önceki dönemde çalışma planı yapıyorsanız, oturum izninizde ne yazdığını kontrol edin.

Hollanda: işi bulmak, izni almaktan zor olabilir

Hollanda’da AB dışından gelen öğrenciler için işverenin bir çalışma izni başvurusu yapması gerekiyor. Pek çok küçük işletme bu prosedürle uğraşmak istemiyor. Bu yüzden bazı öğrenciler izinsiz işlere yöneliyor; bu tam olarak yapılmaması gereken şey. Yaz aylarında tam zamanlı çalışma seçeneği daha kullanışlı olabiliyor.

İtalya, Macaristan ve Polonya

İtalya’da öğrenci oturum izniyle belirli bir saat sınırı içinde çalışmak mümkün. Ama İtalyanca bilmeden iş bulmak, özellikle küçük şehirlerde, sanıldığından zor. Macaristan ve Polonya’da da benzer bir tablo var: kurallar çalışmaya izin verse de İngilizce programlardaki tıp ve diş hekimliği öğrencilerinin ders yükü genelde çalışmaya pek alan bırakmıyor. Bu ülkelerde öğrencilere bütçeyi çalışma gelirine dayandırmamalarını öneriyoruz.

Kanada ve İngiltere: kurallar net, denetim sıkı

Kanada’da uygun bir programda okuyan ve geçerli study permit sahibi öğrenciler, dönem içinde kampüs dışında haftalık bir saat sınırıyla çalışabiliyor. Planlı tatillerde ise tam zamanlı çalışma mümkün. Bu sınır son yıllarda birkaç kez değişti; güncel kuralı resmi göç sayfasından kontrol edin. Önemli bir nokta: kuralları ihlal etmek, mezuniyet sonrası çalışma izni (PGWP) başvurusunu da olumsuz etkileyebiliyor.

İngiltere’de lisans ve üzeri öğrenciler dönem içinde haftada yaklaşık 20 saate kadar çalışabiliyor; daha düşük seviyedeki programlar için sınır daha düşük. Serbest meslek, kendi işini kurma ya da profesyonel sporculuk gibi faaliyetler öğrenci vizesiyle genelde yasak. Vizenizin üzerinde yazan koşulları okuyun; işverenler de bunu kontrol ediyor.

Türkiye’de okuyan yabancı öğrenciler çalışabilir mi?

Bu soru bize en çok Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan ve Orta Asya’dan gelen öğrencilerden geliyor. Cevap: evet, ama izinle ve koşullarla.

Türkiye’de öğrenci ikameti tek başına çalışma hakkı vermiyor. Çalışmak için çalışma izni gerekiyor ve bu izni işveren adına başvuru yapılarak alınıyor. Ön lisans ve lisans öğrencileri için genel uygulama, ilk yılı tamamladıktan sonra ve haftalık bir saat sınırı içinde çalışılabilmesi yönünde. Yüksek lisans ve doktora öğrencileri için kurallar daha esnek. Mevzuat değişebildiği için güncel durumu resmi kaynaklardan ya da bir danışmandan teyit edin.

İzinsiz çalışmanın riski Türkiye’de de büyük: ikamet iznini kaybetme, para cezası ve ileride giriş yasağı gibi sonuçlar doğabiliyor. Bazı öğrenciler «arkadaşın dükkânında yardım ediyorum, iş sayılmaz» diye düşünüyor. Ücret alıyorsanız, bu iştir.

Türkiye’ye gelecek öğrenciler için gerçekçi bütçe hesabı çok daha önemli. Kira, ulaşım ve yemek masraflarının neye denk geldiğini Türkiye’de bir öğrencinin aylık bütçesi yazımızda rakamlarla anlattık. İstanbul’da yaşamayı düşünüyorsanız, iş imkânlarının daha fazla ama masrafların da daha yüksek olduğunu unutmayın; ayrıntılar İstanbul’da öğrenci hayatı yazımızda.

Şehir seçimi de bu hesabı değiştiriyor. Ankara ile İstanbul arasında hem masraf hem de part-time iş bulma kolaylığı açısından fark var; iki şehri karşılaştırdığımız Ankara mı İstanbul mu yazısı karar vermenize yardımcı olabilir.

Kural dışı çalışmanın gerçek bedeli

Her yıl birkaç aile bize aynı durumla geliyor: öğrenci izinsiz ya da saat sınırını aşarak çalışmış, bu durum oturum yenilemesinde ya da bir denetimde ortaya çıkmış. Bazen sadece uyarıyla kapanıyor. Bazen de oturum izninin iptali, ülkeden çıkış ve sonraki vize başvurularında olumsuz kayıt ile sonuçlanıyor.

Asıl sorun, bu kaydın yıllar sonra da karşınıza çıkabilmesi. Mezuniyet sonrası çalışma izni, başka bir ülkeye yüksek lisans başvurusu ya da turistik vize sırasında geçmiş ihlaller sorgulanabiliyor. Ayda birkaç yüz avroluk ek gelir için bu riski almak mantıklı değil.

Kayıt dışı işlerde bir başka sorun da korunmasızlık. Ücretinizi alamazsanız ya da iş kazası geçirirseniz başvurabileceğiniz bir yol neredeyse yok.

En mantıklı öğrenci işleri hangileri?

Bizim önerimiz, mümkünse üniversite içindeki işlere bakmanız. Kütüphane, laboratuvar asistanlığı, uluslararası öğrenci ofisi ya da araştırma projeleri hem ders programına daha uyumlu hem de özgeçmişe katkı sağlıyor. Bazı ülkelerde kampüs içi işler için saat sınırları da daha esnek olabiliyor.

Kampüs dışında ise dil becerinizi kullanabileceğiniz işler avantajlı. Türkçe, Rusça, Azerbaycan Türkçesi ya da Farsça biliyorsanız turizm, çağrı merkezi, özel ders ve çeviri gibi alanlarda iş bulma ihtimaliniz artıyor. Yine de çevirmenlik ya da özel ders gibi işlerin serbest meslek sayılıp sayılmadığını kontrol edin; bazı ülkelerde öğrenci vizesiyle serbest çalışma yasak.

İlk dönemde hiç çalışmamayı da ciddi bir seçenek olarak düşünün. Yeni bir ülkeye, yeni bir eğitim sistemine ve çoğu zaman yeni bir dile alışmak zaten yeterince enerji istiyor. İş aramaya ikinci dönemde başlayan öğrencilerin daha dengeli ilerlediğini görüyoruz.

Gece vardiyalı, yoğun fiziksel işlerden ise mümkün olduğunca uzak durun. Kısa vadede iyi para kazandırsa da sınav dönemlerinde ciddi sorun yaratıyor.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında okurken çalışmak için ayrıca izin almak gerekir mi?

Ülkeye göre değişiyor. Bazı ülkelerde öğrenci oturum izni belirli saat sınırları içinde çalışma hakkı veriyor, bazılarında ise işverenin ayrıca izin alması gerekiyor. Oturum kartınızın üzerindeki ifadeyi ve ülkenin resmi göç sayfasını kontrol edin.

Öğrenci olarak kazandığım parayla öğrenim ücretini ödeyebilir miyim?

Çoğu durumda hayır. Saat sınırları ve ücret seviyeleri düşünüldüğünde öğrenci işleri genelde yaşam masrafının bir kısmını karşılıyor. Öğrenim ücretini ve ilk yılın masrafını başvurudan önce planlamak gerekiyor.

Vize başvurusunda «çalışarak geçineceğim» demek sorun olur mu?

Olabilir. Konsolosluklar, öğrencinin çalışmadan da geçinebileceğini görmek istiyor. Finansal kanıtı çalışma gelirine dayandırmak başvuruyu zayıflatır.

Yaz tatilinde tam zamanlı çalışabilir miyim?

Kanada ve Hollanda gibi bazı ülkelerde planlı tatillerde ya da yaz aylarında daha uzun süre çalışmak mümkün. Diğer ülkelerde yıllık sınır geçerli olabiliyor. Ülkenizin kuralını kontrol etmeden tam zamanlı işe başlamayın.

Mezun olduktan sonra çalışmaya devam edebilir miyim?

Birçok ülkede mezuniyet sonrası iş arama ya da çalışma izni seçenekleri var, ama bu öğrenci çalışma kurallarından farklı bir süreç. Öğrencilik döneminde kurallara uymak, bu aşamada işinizi kolaylaştırır.

Şimdi ne yapmalı?

Gitmeyi düşündüğünüz ülkenin güncel öğrenci çalışma kuralını resmi kaynaktan bulun ve bir kenara yazın. Ardından aylık masrafınızı, çalışma geliri hiç yokmuş gibi hesaplayın; gelir olursa bu bir artı olsun. Türkiye’de okuyacaksanız ve masrafları kalem kalem planlamak istiyorsanız Türkiye’de yaşam maliyeti için akıllı bütçe önerilerimize göz atın.

Saya Group olarak hem yurt dışına giden öğrencilerle hem de Türkiye’ye gelen uluslararası öğrencilerle bütçe ve ikamet konularında çalışıyoruz. İstanbul ofisimizde ya da online görüşmede, hangi ülkede ne kadar çalışabileceğinizi ve bunun planınıza gerçekçi katkısını birlikte hesaplayabiliriz.